Onderzoek naar zeldzame combinatie
Een school met professionele schoolbibliotheek of mediatheek met eigen mediathecaris, die daarnaast ook werkt met het leesbevorderingsprogramma de Bibliotheek op school. Het is een nog zeldzame combinatie. Op dit moment hebben 77 vo-scholen in Nederland zowel een eigen mediatheek met professionele mediathecaris, als een leesmediaconsulent die namens de openbare Bibliotheek helpt met het uitvoeren van leesbeleid (DUO-Onderwijs, 2026, intern rapport).
Stichting Lezen onderzocht hoe en of deze 77 middelbare scholen profiteren van deze zeldzame combinatie. Het onderzoek, uitgevoerd van Marleen Kieft, toont aan dat vo-scholen die een eigen schoolbibliotheek hebben met professioneel opgeleide mediathecaris, en die ondersteund worden door een leesmediaconsulent van de Bibliotheek op school, een win-wincombinatie te pakken hebben.
Werkwijze
Marleen Kieft ging namens Stichting Lezen op pad en bezocht vijf van de 77 scholen.
Deze vijf scholen:
- beschikken over een eigen mediatheek met mediathecaris,
- doen mee aan het leesbevorderingsprogramma de Bibliotheek op school,
- hebben een mediathecaris, en werken met een leesmediaconsulent die beiden positief zijn over hun samenwerking.
Kieft nam op de vijf geselecteerde scholen duo-interviews af met de mediathecaris en de leesmediaconsulent. De gesprekken zijn opgenomen en uitgewerkt en geaccordeerd door de geïnterviewden.
De interviews leverde vijf good practices op, die weer mooie, interessante inzichten bieden. Ze maken duidelijk hoe andere middelbare scholen profijt kunnen hebben bij dezelfde nu nog unieke combinatie.
Het tij keren van het dalend aantal schoolbibliotheken
Toonaangevende en uitvoerbare voorbeelden voor het opzetten van een eigen mediatheek of schoolbibliotheek zijn hard nodig. Het kabinet nam namelijk recent een motie aan die het scholen in het basis- en voortgezet onderwijs verplicht stelt om een goede schoolbibliotheek te hebben.
Stichting Lezen verkondigde deze boodschap al langer. Het aantal mediatheken in het voortgezet onderwijs met professionele mediathecaris is in veertien jaar tijd met de helft gedaald. Dat tij moet worden gekeerd. Dat kan wanneer scholen de kans krijgen van elkaars succesvolle voorbeelden te leren.
Samenwerkende mediathecaris en leesmediaconsulent versterken elkaars succes
De samenwerking tussen de mediathecaris van de schoolmediatheek, en de leesmediaconsulent van de Bibliotheek, levert zowel de school als de openbare Bibliotheek profijt op.
Enerzijds ontlast en versterkt de leesmediaconsulent de mediathecaris met tijd, praktijkkennis, strategische expertise en een frisse blik van buiten.
Anderzijds heeft leesbevorderingsprogramma de Bibliotheek op school meer kans van slagen op een school waar de mediathecaris de leesmediaconsulent wegwijs kan maken, en al zorgdraagt voor een sterke bibliotheekcollectie.
Vijf good practices
- Mediathecaris en leesmediaconsulent vullen elkaar aan en versterken elkaar
Op alle vijf scholen noemen de geïnterviewden in verschillende bewoordingen dat ze elkaar aanvullen en versterken.
Voor een mediathecaris is het fijn om te kunnen sparren met een professional die eveneens het doel heeft om leesbevordering hoog op de schoolagenda te houden.
Een leesmediaconsulent brengt ervaringen van andere scholen met zich mee, waar de mediathecaris haar voordeel mee kan doen. Andersom weet de mediathecaris precies hoe de school reilt en zeilt, waar de leesmediaconsulent weer veel profijt van heeft. - Leesmediaconsulent versterkt een school met advies en strategisch handelen
Voor de dagelijkse gang van zaken in de mediatheek hebben professionele mediathecarissen de openbare Bibliotheek niet nodig. Waar de leesmediaconsulent van de Bibliotheek op school volgens de mediathecarissen wel een belangrijke rol speelt, is op strategisch niveau.
Mediathecarissen waarderen het dat ze bij de leesmediaconsulent terecht kunnen voor overleg over het formuleren van beleid, het overtuigen van docenten en reageren met geschikt activiteiten als reactie op tussentijdse metingen, zoals de resultaten uit de Monitor de Bibliotheek op school.
Leesmediaconsulenten zijn bovendien bekend met het aanbod aan leesbevorderingsactiviteiten en -campagnes en kunnen adviseren welke goed past bij welke leerlingen. Zo hoeven docenten op school minder zelf uit te zoeken en gaat ook de uitvoering gemakkelijker en sneller. - Leesmediaconsulenten kunnen hun uren efficiënter besteden
Leesmediaconsulenten hebben namens de Bibliotheek een beperkt aantal uren per school in hun werkgebied beschikbaar. Die uren moeten goed besteed worden.
Daarom is het voor leesmediaconsulenten prettig werken op scholen met een professionele mediatheek met mediathecaris. Daar is het aanbod van leesmateriaal, de collectie, vaak al op orde. Daar hoeven leesmediaconsulenten hun beperkte uren dus niet ook nog te besteden aan het opzetten en onderhouden van de collectie, en komen zij toe aan belangrijke zaken zoals beleidsvorming, advies over leesbevorderingscampagnes en begeleiding van docenten. - Scholen profiteren van en waarderen frisse blik van buiten
Een leesmediaconsulent biedt een school een frisse blik van een betrokken buitenstaander. Dat wordt gewaardeerd. Één van de geïnterviewde mediathecarissen meldt dat de leesmediaconsulent een nieuw perspectief meebrengt. Zij waardeert dat, want ze gelooft dat een school te gewend kan raken aan bepaalde werkwijzen en daardoor minder snel nieuwe mogelijkheden ziet. Een leesmediaconsulent kan putten uit ervaringen op andere scholen en zo juist nieuwe ideeën introduceren.
Zo verzorgt de Bibliotheek op een van de scholen nieuwe themacollecties voor zaakvakken zoals Geschiedenis en Aardrijkskunde, bestaande uit ongeveer twintig fictie- en non-fictietitels. De leesmediaconsulent presenteert deze collectie aan de voorzitters van de verschillende vaksecties, zodat zij ermee aan de slag kunnen als aanvulling op hun lesmethode. - Samen monitoren zorgt voor ideeën en draagvlak
Scholen die werken met het programma de Bibliotheek op school, meten tussentijds hun succes met de aanpak door de Monitor af te nemen. Dit jaarlijks monitoren – met vragenlijsten over leesbevordering voor leesmediaconsulenten, docenten en leerlingen – blijkt een positieve rol te spelen op de bezochte scholen.
Op meerdere scholen raakten de docenten Nederlands enthousiast voor de Monitor, dankzij een presentatie van de leesmediaconsulent en de mediathecaris over het nut en belang van de Monitor.
Wanneer leesmediaconsulent, mediathecaris en docenten zich gezamenlijk buigen over de uitkomsten van de Monitor, levert dat ideeën op voor het leesbevorderingsbeleid en het jaarplan op school die breed gedragen worden.
De onderzochte scholen en openbare Bibliotheken
De mediathecarissen die voor dit onderzoek werden geïnterviewd zijn werkzaam op de volgende scholen:
- Helen Parkhurst, Almere
- Ds. Pierson College, Den Bosch
- Parmant Joris, Eindhoven
- Pieter Zandt scholengemeenschap, Kampen
- Eijkhagen College, Landgraaf
De leesmediaconsulenten zijn werkzaam op de volgende vijf openbare Bibliotheken:
- De Nieuwe Bibliotheek, Almere
- Huis73, Den Bosch
- Bibliotheek Eindhoven
- Bibliotheek Kampen
- Bibliotheek Landgraaf-Beekdaelen
