Leesvaardigheid daalt in alle opleidingstypen
De leesprestaties van alle jongeren zijn sinds 2018 gedaald, ongeacht hun opleidingstype. De leesvaardigheid daalde tussen 2022 en 2025 significant en dus ‘betekenisvol’ voor leerlingen in het vwo, havo en vmbo theoretisch/gemengd. In de periode daarvoor, tussen 2018 en 2022, daalde de leesvaardigheid onder alle opleidingstypen significant. De daling was toen het sterkst onder leerlingen binnen de verschillende afdelingen van het vmbo (Meelissen et al., 2026).
Meerderheid vmbo-scholieren behoort tot zwakke lezers
Het risico op laaggeletterdheid is vooral groot binnen het praktijkonderwijs en de verschillende leerwegen van het vmbo. 90% van de vijftienjarigen in het praktijkonderwijs en de basisberoepsgerichte stroming van het vmbo scoort op het laagste niveau van leesvaardigheid. Leerlingen op dit niveau kunnen expliciete informatie uit een (korte) tekst halen en simpele verbanden leggen, maar zijn niet goed in staat om moeilijkere taken uit te voeren, zoals inferenties maken, informatie integreren of reflecteren op een tekst. Door hun zwakke leesvaardigheid kunnen deze leerlingen waarschijnlijk minder goed functioneren op school en in de maatschappij. Op vmbo kaderberoeps gaat het om drie kwart van de leerlingen, op vmbo gemengde en theoretische leerweg om iets meer dan de helft (Meelissen et al., 2026, ongepubliceerde analyse).
Het aandeel zwakke lezers is binnen alle opleidingstypen gegroeid. Tot 2015 waren er binnen de havo en het vwo vrijwel geen zwakke lezers. In 2025 is het aandeel zwakke lezers binnen deze opleidingstypen toegenomen tot respectievelijk 13% en 3% (Meelissen et al., 2026, ongepubliceerde analyse).
Verschil opleidingstype al zichtbaar in vo-advies
In groep 8 zijn de verschillen in leesvaardigheid tussen leerlingen enorm. De meest vaardige lezers stromen door naar het voortgezet onderwijs met een vwo-advies op zak. De minst vaardige lezers gaan naar het praktijkonderwijs en de basisberoepsgerichte stroming van het vmbo. Ook de schrijfvaardigheid van leerlingen houdt verband met hun schooladvies (Inspectie van het Onderwijs, 2021).
