Invloed school vooral groot in voortgezet onderwijs
Leesvaardigheid hangt in Nederland sterk samen met de school waarop een kind zit. 65% van de verschillen in de leesprestaties van vijftienjarigen laten zich verklaren door verschillen tussen scholen. In geen ander Europees land is de school zo bepalend voor de leesvaardigheid (OECD, 2026).
In Nederland krijgen vmbo-, havo-, en vwoleerlingen regelmatig les op aparte scholen of schoollocaties. Dit verklaart deels de sterke samenhang tussen de leesvaardigheid van Nederlandse leerlingen en de school waarop ze les krijgen. Toch blijft de invloed van de school bestaan wanneer gekeken wordt naar leerlingen binnen hetzelfde onderwijstype. In 2012 waren schoolverschillen goed voor ongeveer 20% van de verschillen in onderwijsprestaties van leerlingen binnen hetzelfde onderwijstype. De schoolkeuze bepaalt dus in sterke mate of een kind uitgroeit tot een vaardige lezer (OECD, 2016).
Leerlingen halen hogere leesprestaties op middelbare scholen met veel universitair opgeleide docenten, veel leerlingen uit een hoge sociale klasse en veel meisjes. Jongens profiteren vooral van de aanwezigheid van meisjes. Beide genders zijn vaardiger in lezen als de leerlingpopulatie voor ten minste 60% uit meisjes bestaat, maar bij jongens is het effect het grootst (Van Hek, Kraaykamp, & Pelzer, 2017).
School speelt kleinere rol in basisonderwijs
In het basisonderwijs laat 11% van de verschillen in leesvaardigheid zich verklaren door de klas en de school. Dit betekent dat 89% van de verschillen zijn toe te schrijven aan de individuele leerling, zoals de leeftijd, de gezinsachtergrond of de leesmotivatie. In het speciaal basisonderwijs spelen de klas en de school een grotere rol, met 17% verklaarde variantie (Inspectie van het Onderwijs, 2022).
Tienjarigen op basisscholen met vooral leerlingen uit economisch welgestelde gezinnen zijn het meest vaardig in lezen, gevolgd door leeftijdsgenoten op scholen met een gemengde populatie en leerlingen uit economisch minder welgestelde gezinnen. Deze laatste twee groepen verschillen niet onderling (Expertisecentrum Nederlands, 2023).
