Genderverschil aanwezig op alle leeftijden
Meisjes zijn op alle leeftijden meer vaardige lezers dan jongens. Ze halen op vijfjarige leeftijd gemiddeld tien punten meer op beginnende geletterdheid. Op tienjarige leeftijd scoren ze dertien punten hoger in het PIRLS-onderzoek en op vijftienjarige leeftijd 35 punten hoger in het PISA-onderzoek. Het genderverschil is bij alle leeftijden significant en dus ‘betekenisvol’. Hiernaast is het verschil in Nederland ongeveer even groot als gemiddeld in andere landen (Swart et al., 2026; Expertisecentrum Nederlands, 2023; Meelissen et al., 2026).
De leesprestaties van tien- en vijftienjarige jongens en meisjes dalen significant en dus ‘betekenisvol’ ten opzichte van de voorgaande metingen van PIRLS en PISA (Expertisecentrum Nederlands, 2023; Meelissen et al., 2026). Jongens lopen ten opzichte van meisjes ook een groter risico om het onderwijs laaggeletterd te verlaten. Van alle Nederlandse jongens presteert 44% in het voortgezet onderwijs op het laagste niveau van leesvaardigheid, terwijl het bij meisjes om 33% gaat (Meelissen et al., 2026).
Tienjarige meisjes zijn vaardiger dan jongens in beide begripsprocessen in PIRLS: het opzoeken van informatie en het trekken van conclusies, alsmede het integreren en evalueren van informatie (Expertisecentrum Nederlands, 2023). Vijftienjarige meisjes doen het beter op alle drie de onderdelen: het opzoeken van informatie, het begrijpen van teksten en het evalueren en reflecteren op teksten (Gubbels et al., 2019).
Genderverschil groeit met ouder worden
De geschatte potentiële groei in leesvaardigheid in een jaar ligt voor vijftienjarigen op 22,3 punten. De achterstand van Nederlandse jongens staat dus gelijk aan ongeveer anderhalf jaar leesontwikkeling (OECD, 2026).
De genderkloof wordt breder met het ouder worden. Het puntenverschil tussen vijftienjarige meisjes en jongens is twee keer zo groot als het puntenverschil tussen tienjarige meisjes en jongens (Expertisecentrum Nederlands, 2023; Meelissen et al., 2026). De genderkloof is in de verschillende opleidingstypen vmbo, havo en vwo ongeveer even groot (Cito, 2023). De kloof is al minstens honderd jaar aanwezig (Voyer & Voyer, 2014).
Achtergrondfactoren spelen rol
De sociaaleconomische achtergrond van kinderen speelt een rol in de genderkloof. Jongens met een vader die het primair onderwijs, middelbaar onderwijs of mbo heeft afgerond behalen lagere scores op de PISA-test dan jongens van wie de vader een hbo- of wo-diploma heeft (Manu et al., 2023). Bij meisjes speelt het onderwijstype van de vader een minder grote rol (Manu et al., 2023; Psyridou et al., 2021). De thuisomgeving, bijvoorbeeld het aantal boeken in huis of hoeveel ouders zelf lezen, heeft een groter positief effect op de leesvaardigheid van meisjes dan van jongens (Van Hek & Kraaykamp, 2023).
Genderverschil naar taalonderdelen
Meisjes zijn in de kleuterklas vaardiger in het lezen van woordjes en het herkennen van letters dan jongens (Manu et al., 2023). Later, in groep 8, presteren meisjes beter dan jongens op lezen (met de vaardigheden begrijpen, interpreteren, evalueren en samenvatten) en taalverzorging (met de vaardigheden spelling, interpunctie en grammatica) (Inspectie van het Onderwijs, 2024; Cito, 2018). Meisjes presteren tevens beter op woordenschat. Bovendien zijn ze vaardiger in interpreterend en studerend lezen (Cito, 2014). Tot slot ligt de schrijfvaardigheid bij meisjes hoger dan bij jongens (Inspectie van het Onderwijs, 2021).
Disclaimer
Over kinderen met een andere genderidentiteit zijn op basis van het beschikbare onderzoek geen uitspraken mogelijk.
