1 maart 2021

Krimp uitleningen

De uitleningen van gedrukte boeken krimpen harder dan de ledenaantallen. Dit betekent dat bibliotheekleden gemiddeld steeds minder boeken lenen. De absolute top lag in 1983, toen Nederlanders 174 miljoen boeken uit de bibliotheek mee naar huis namen. In de tien jaar die volgden, schommelde het aantal uitleningen constant rond de 170 miljoen, om vanaf halverwege de jaren 90 structureel te gaan dalen. In 2019 zijn er 61,1 miljoen boeken uitgeleend, een ruime halvering ten opzichte van 141,4 miljoen in het jaar 2000. Een bibliotheeklid nam gemiddeld zeventien boeken per jaar mee naar huis, tegen 33 in 2000. Ten opzichte van 2018 daalde het aantal uitleningen van gedrukte boeken in 2019 met 4%. Boeken nemen 95% van alle uitgeleende materialen voor hun rekening (Koninklijke Bibliotheek, 2020; CBS, 2020).

De krimp betreft, in lijn met het patroon bij de leden, vooral het aantal uitleningen aan volwassenen. In 2000 gingen er 82,7 miljoen boeken voor volwassenen over de balie, terwijl dit er 27 miljoen (-67%) waren in 2019. Het grootst is de neergang bij het genre non-fictie, waar het aantal uitgeleende boeken daalde van 25,4 miljoen naar 6,4 miljoen (-75%). Bij fictie gaat het om een krimp van 64%, van 57,2 miljoen naar 20,7 miljoen uitgeleende boeken. Waar een volwassen bibliotheeklid in 2000 gemiddeld 37 boeken mee naar huis nam, waren dit er twintig in 2019. Het aantal uitleningen van boeken voor volwassenen daalde van 2018 op 2019 met 6% (Koninklijke Bibliotheek, 2020; CBS, 2020).

Ondanks dat het aantal jeugdleden op lange termijn groeit, zijn zij ook minder boeken gaan lenen. Het aantal uitleningen is sinds 2000 vrijwel constant gedaald: van 58,8 miljoen naar 34 miljoen stuks in 2019 (-42%). Net als bij volwassenen is de neergang binnen het genre non-fictie (‘ontwikkelingsboeken’) het grootst, van 10,9 miljoen naar 5,2 miljoen uitleningen (-52%). Voor fictie (‘verhaalboeken’) gaat het om een daling van 40%, van 47,9 miljoen naar 28,8 miljoen uitleningen. Waar een jeugdlid in 2000 gemiddeld 29 boeken mee naar huis nam, waren dat er vijftien in 2019. Het aantal uitleningen van boeken voor de jeugd daalde van 2018 op 2019 met 1%. Ongeveer een op de vijf uitgeleende boeken vindt plaats binnen het leesbevorderingsprogramma de Bibliotheek op school. (Koninklijke Bibliotheek, 2020; CBS, 2020).

Bibliotheken lenen meer kinder- en jeugdboeken uit dan boeken voor volwassenen. 56% van de uitleningen betreft een kinder-of jeugdboek, tegen 44% boeken voor volwassenen. Tot en met het jaar 2015 was een meerderheid van de uitgeleende boeken bestemd voor volwassenen (Koninklijke Bibliotheek, 2020; CBS, 2020). De groep mensen die met grote regelmaat boeken leent, krimpt. Het aantal Nederlanders van dertien jaar of ouder dat minstens een keer per kwartaal een boek leent is tussen 2012 en 2018 gedaald van 30% naar 21%. De groep mensen die minstens jaarlijks een boek leent, steeg in deze periode van 8% naar 17%. Met name vrouwen zijn minder vaak boeken gaan lenen (KvB Boekwerk, Koninklijke Bibliotheek & GfK, 2018).

Uitleningen versus verkopen

Terwijl de uitleningen bij de bibliotheek vrij structureel dalen, is de verkoop van boeken de laatste jaren gestabiliseerd, om van 2018 op 2019 weer te dalen. Nederlanders kochten in 2019 gemiddeld 2,3 boeken (gedrukt en digitaal). Tien jaar geleden ging het om 3 exemplaren, waarmee het gemiddeld aantal gekochte boeken daalde met 23%. Daarentegen leende Nederlanders in 2019 gemiddeld 3,9 boeken (gedrukt en digitaal), tegen 6 boeken in 2009. Dit is een daling van 35%. De verkopen blijven, in verhouding tot de uitleningen, sterker op peil.

Voor ieder boek dat Nederlanders in 2019 kochten, leenden ze 1,7 exemplaren. In 2009 waren dit er 2. In verhouding tot de aankopen zijn de uitleningen fors gedaald. De oorzaak hiervan is onbekend. Mogelijk neemt de wens om boeken te lenen af door het stijgende welvaartsniveau. Een groeiende groep mensen kan het zich permitteren om boeken in bezit te krijgen in plaats van ze in bruikleen te hebben. Tegelijkertijd ontstaan er in het digitale domein abonnementsmodellen waarbij de lezer voor een vast bedrag per maand boeken ter beschikking krijgt. Deze mengvorm tussen kopen en lenen vertoont sterke groei.

Doelgroep(en)