De referentieniveaus taal en rekenen geven weer wat kinderen dienen te kennen en kunnen. Het kader bestaat uit fundamentele niveaus en streefniveaus. Het fundamentele niveau (F-niveau) is de basis die zoveel mogelijk leerlingen dienen te beheersen op een bepaald moment in hun schooltijd. Het streefniveau (S-niveau) is voor leerlingen die meer aankunnen dan het fundamentele niveau.
De leesvaardigheid daalt
De meeste middelbare scholieren en mbo-studenten kunnen goed genoeg lezen volgens de referentieniveaus. Wel is de leesvaardigheid in de onderbouw van het voortgezet onderwijs en in het mbo sinds corona gedaald. Meer leerlingen leren onvoldoende lezen (zij presteren onder het fundamentele niveau 1F), en minder leerlingen en studenten behalen streefniveau 2F of hoger. Dit geldt vooral in het (v)mbo (Inspectie van het Onderwijs, 2026).
Veel onderbouwleerlingen halen 1F voor lezen niet
60% van de leerlingen in het vmbo basis- en kaderberoeps behaalt aan het eind van leerjaar 2 referentieniveau 1F. In de gemengde en theoretische leerweg gaat het om 82%; onder havo- en vwo-leerlingen om 96% (Inspectie van het Onderwijs, 2026).
Het is opvallend dat het aantal leerlingen dat aan het eind van het basisonderwijs 1F haalt hoger ligt dan in het voortgezet onderwijs in leerjaar 2. De Onderwijsinspectie noemt als mogelijke verklaringen onder andere de dalende leermotivatie in het voortgezet onderwijs. Ook heeft de eindtoets in het basisonderwijs een groter belang voor de schoolloopbaan dan de toets in leerjaar 2.
Een kleine groep leerlingen haalt in leerjaar 2 al het fundamentele eindniveau voor het eindexamen: voor vmbo is dit niveau 2F, voor havo 3F en voor vwo 4F. 15% van de leerlingen in basis- en kaderberoeps en een kwart in de gemengde en theoretische leerweg van het vmbo behaalt in leerjaar 2 niveau 2F of hoger. 8% van de havo- en vwo-leerlingen haalt in leerjaar 2 ten minste niveau 3F (Inspectie van het Onderwijs, 2026).
De leesprestaties in het voortgezet onderwijs zijn gedaald. Leerlingen in de onderbouw van het voortgezet onderwijs zijn achteruit gegaan in leesvaardigheid sinds 2018/2019, het laatste schooljaar voor de coronapandemie (Seton et al., 2025).
Meeste bovenbouwleerlingen halen fundamentele niveau
Vmbo-leerlingen dienen op het eindexamen Nederlandse taal het referentieniveau 2F te beheersen. In basisberoeps slaagt de grootste groep hierin: 91%. In kaderberoeps gaat het om 87%, in de gemengde en theoretische leerweg om 83% (Inspectie van het Onderwijs, 2022).
Aan het eind van de havo geldt het referentieniveau 3F als minimale eis. 82% van de leerlingen behaalt dit niveau op het eindexamen Nederlands. Vwo-leerlingen dienen op het eindexamen Nederlandse taal ten minste referentieniveau 4F te beheersen. 87% slaagt hierin (Inspectie van het Onderwijs, 2022).
Leesvaardigheid mbo daalt
Mbo 2- en 3-studenten dienen aan het eind van hun opleiding referentieniveau 2F te beheersen. 86% van de mbo 2-studenten en 92% van de mbo 3-studenten slaagt hierin. Aan het eind van mbo 4 geldt referentieniveau 3F als minimale eis. 62% van de leerlingen behaalt dit niveau (Inspectie van het Onderwijs, 2026).
De leesvaardigheid in het mbo loopt terug. Het aantal mbo-studenten dat het vereiste referentieniveau haalt ligt lager dan in voorgaande jaren. In 2019 behaalde nog 91% van de mbo 2-studenten en 95% van de mbo 3-studenten referentieniveau 2F; 76% van de mbo 4-studenten haalde 3F (Inspectie van het Onderwijs, 2026).
