Basisonderwijs
Leerlingen uit groep 6 en 8 die vaak lezen voor het plezier buiten school, zijn leesvaardiger dan leerlingen die dit minder vaak doen (Expertisecentrum Nederlands, 2023; Inspectie van het Onderwijs, 2022). Groep 5-leerlingen die dagelijks 10 minuten lezen, boeken sterkere prestaties op begrijpend lezen dan niet-lezers. Ook het wekelijks uitlezen van één boek houdt positief verband met de leesvaardigheid. Langer lezen dan 10 minuten of wekelijks meerdere boeken uitlezen hangt niet samen met nog sterkere leesprestaties. Het maakt dus in het basisonderwijs vooral verschil óf kinderen lezen in de vrije tijd (Cito, 2014).
Voortgezet onderwijs
Ook bij leerlingen in het voortgezet onderwijs bestaat er een verband tussen het leesgedrag en de leesprestaties. Jongeren die vaak voor hun plezier lezen in de vrije tijd, zijn leesvaardiger. Dit geldt zowel voor ‘algemeen’ lezen (het lezen van fictie- en non-fictieboeken, stripboeken, kranten en tijdschriften) als online lezen (informatie zoeken, chatten en e-mails lezen en schrijven). Algemeen lezen hangt sterker samen met de leesvaardigheid dan online lezen (Dood, Gubbels & Segers, 2020).
Meisjes hebben meer baat bij een langere leestijd dan jongens. Hoe meer tijd meisjes besteden aan lezen, hoe hoger hun leesvaardigheid. Jongens behalen de beste leesprestaties wanneer zij 1 tot 2 uur per dag lezen (Hu et al, 2024).
Cognitieve prestaties
Het gunstige effect van lezen in de vrije tijd werkt door tot op latere leeftijd. Kinderen die tussen hun tweede en negende levensjaar beginnen met (voor)lezen voor het plezier, hebben tijdens de vroege adolescentie (elf tot dertien jaar) beter ontwikkelde cognitieve vaardigheden en een hoger mentaal welzijn. Ze presteren beter op school en kunnen zich beter concentreren. Ook zijn bepaalde hersengebieden sterker ontwikkeld (Sun et al., 2023).
Kinderen die op tienjarige leeftijd regelmatig een boek of krant lezen, presteren op zestienjarige leeftijd sterker op woordenschat, spelling en rekenen. Het leesgedrag beïnvloedt de cognitieve prestaties sterker dan het opleidingsniveau van de ouders (Sullivan & Brown, 2013).
