Citeren? Stichting Lezen - Leesmonitor(2023). Leesbevordering in onderwijs werpt vruchten af. https://www.lezen.nl/onderzoek/leesbevordering-in-onderwijs-werpt-vruchten-af/.
22 maart 2023

Programma’s voor leesbevordering

Speciale programma’s voor leesbevordering beogen de leesmotivatie van kinderen te vergroten, opdat zij vaker gaan lezen, meer plezier krijgen in lezen en vaardiger worden in lezen. Veel programma’s vinden plaats in een onderwijscontext, zoals in Nederland de Bibliotheek op school. Een meta-analyse van 39 onderzoeken toont aan dat dergelijke interventies de leesmotivatie en leesvaardigheid van leerlingen een impuls geven. De positieve effecten zijn ‘klein’ volgens de richtlijn van Cohen: d=0,38 voor intrinsieke leesmotivatie & leeszelfvertrouwen en d=0,27 voor leesbegrip (Van der Sande et al., 2023). 

Er is een element in leesbevorderingsprogramma’s in het onderwijs in het bijzonder effectief. De leesmotivatie en de leesvaardigheid gaan het sterkst vooruit als programma’s de leesinteresse van leerlingen prikkelen. Deze interesse kan zowel persoonlijk (langdurig) zijn als situatiegebonden. Daarnaast zijn de effecten op leesvaardigheid groter wanneer wetenschappers de interventie uitvoeren, in plaats van wanneer de docenten dit doen. Hoe langer een interventie duurt, hoe sterker de leesmotivatie van leerlingen ten slotte vooruit gaat (Van der Sande et al., 2023). 

Basisscholieren profiteren voor hun leesvaardigheid sterker van leesbevorderingsprogramma’s dan middelbare scholieren. Gemiddelde lezers gaan op hun leesmotivatie weer sterker vooruit dan zwakkere lezers. Naarmate er meer jongens aan een programma meedoen, groeit de leesmotivatie sterker. Dat is goed nieuws, want juist jongens zijn relatief ongemotiveerd om te lezen (Van der Sande et al., 2023). 

Programma’s voor geïntegreerd lees- en zaakvakonderwijs

In het leesbevorderingsprogramma CORI of Concept-Oriented Reading Instruction zijn het lees- en zaakvakonderwijs geïntegreerd. Leerlingen in de bovenbouw van het basisonderwijs (groep 5-7) lezen over een langere periode meerdere en gevarieerde teksten rond een centraal thema, zoals natuurkunde of wereldoriëntatie. Ze kunnen hierdoor concepten en begrippen in verband en samenhang leren. Dit stimuleert zowel het begrijpend lezen als de ontwikkeling van kennis. Een meta-analyse van elf experimentele studies toont effecten van CORI op zowel de leesmotivatie als de leesvaardigheid. De positieve effecten zijn ‘groot’ volgens de richtlijn van Cohen: d=1,20 voor leesmotivatie en d= 0,91 voor tekstbegrip (Guthrie, McRae & Klauda, 2007).

In Nederland zijn een aantal interventies ontwikkeld die voortbouwen op CORI: DENK!, Blink Lezen en Focus op Begrip. Laatstgenoemde vorm ook de basis voor de pilot effectief leesonderwijs binnen de Bibliotheek op school. Leerlingen in groep 5 die meedoen aan Denk!, gaan blijkens een quasi-experimentele studie vooruit in hun leesvaardigheid (Houtveen et al., 2018). Hiernaast is de leesvaardigheid van leerlingen hoger als hun docenten lessen geven waarin lezen wordt geïntegreerd met zaakvakken zoals wereldoriëntatie en wetenschap en techniek (Inspectie van het Onderwijs, 2022).

Programma voor leraren als leesbevorderaars

Leerkrachten die zelf lezen en het lezen bevorderen, vergroten de kans dat hun leerlingen hun leesplezier en leesvaardigheid vergroten. De aanpak ‘Leraren als leesbevorderaars’ wil leerkrachten in het basisonderwijs hierin faciliteren. Dit gebeurt door hen boeken cadeau te geven, literatuurcirkels te organiseren waarin zij boeken met elkaar bespreken en kennis en informatie over leesbevordering met hen te delen. Leraren zijn overwegend positief over de aanpak. 85% heeft de indruk dat de kinderboeken die ze cadeau krijgen bijdragen aan hun competenties als leesbevorderaar. De literatuurcirkels hebben hier volgens twee derde een positieve invloed op. Inspiratiekaarten over boeken en een abonnement op het tijdschrift Lezen doen dit volgens ongeveer een derde. Leraren ervaren tussen het begin en einde van het project bovendien een toename in hun kennis van recente jeugdboeken (Jongstra et al., 2023).