Het aantal winkels in Nederland dat boeken aanbiedt is redelijk stabiel. In 2018 telde Nederland 1.276 verkooppunten voor boeken, 8% minder dan het jaar ervoor. De cijfers betreffen boekhandels die zich specialiseren in boeken, en daarnaast winkels die tevens kranten, tijdschriften, kantoorartikelen en andere mediaproducten verkopen. Ook webwinkels die boeken verkopen, warenhuizen en Boekenbon-adressen tellen mee (Koninklijke Boekverkopersbond, 2019).

Bezoek boekwinkel

Bijna acht op de tien Nederlanders bezoekt weleens een fysieke boekwinkel. Dit aantal is in de loop der jaren nagenoeg stabiel gebleven (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47). Bijna driekwart van de Nederlanders bezoekt, hiernaast of in plaats van, weleens een online boekwinkel (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 49). Het aantal Nederlanders dat minstens een keer per kwartaal een boek aanschaft is tussen 2009 en 2018 gedaald van 45% naar 31%. De groep mensen die nooit een boek koopt, steeg in deze periode van 15% naar 20%. Vooral vrouwen en hoger opgeleiden zijn minder vaak boeken gaan kopen. Het gaat hier om kopers bij zowel fysieke winkels als webwinkels (KvB Boekwerk & GfK, 2018).

Fysieke boekwinkel versus webwinkel

Het verkoopaandeel van e-commerce is de laatste jaren gegroeid. Webwinkels tekenden in 2020 voor 44% van de afzet van boeken (papier en digitaal), terwijl het in 2019 ging om 37%, in 2018 om 34%, in 2017 om 32% en in 2013 om 16%. De stijging tussen 2019 en 2020 is deels een gevolg van de lockdown, en de sluiting van fysieke boekwinkels hierbinnen, om de verspreiding van het coronavirus te voorkomen. Met name non-fictie boeken en anderstalige boeken worden veelal via e-commerce kanalen verkocht. De prijs van een boek ligt bij webwinkels, mede hierdoor, gemiddeld hoger dan in de fysieke winkel. Ook de online verkopen door fysieke winkels worden geteld onder e-commerce (KvB Boekwerk & GfK, 2021; KvB Boekwerk & GfK, 2021).

De zogeheten ‘longtail’ manifesteert zich sterker binnen e-commerce. Het omzetaandeel van boeken waarvan relatief weinig exemplaren worden verkocht, is er groter dan bij fysieke boekwinkels. Bij de fysieke boekhandel is er in sterkere mate sprake van een bestsellermarkt. Het omzetaandeel van boeken in de top 100 van bestverkopende titels is er groter dan binnen e-commerce. Bovendien wordt bij fysieke boekwinkels met minder titels de helft van de omzet behaald (KvB Boekwerk & GfK, 2021; KvB Boekwerk & GfK, 2020). Tot slot ligt de afzet van nieuw verschenen titels hoger bij de fysieke winkel, met name in de eerste weken nadat een boek verschijnt (KvB Boekwerk & CB, 2019).

Binnen e-commerce is de diversiteit in verkochte boeken groter. In 2020 hebben webwinkels 488.000 verschillende titels verkocht en fysieke boekwinkels 190.000. Voor uitsluitend Nederlandstalige boeken ligt de verhouding andersom. Terwijl fysieke boekwinkels in 2020 115.000 verschillende Nederlandstalige titels verkochten, waren dit er bij webwinkels 99.000 (KvB Boekwerk & GfK, 2021).

44% van de kopers schaft het vaakst boeken aan bij de fysieke boekwinkel, tegen 34% bij de webwinkel. 22% schaft boeken ongeveer even vaak aan bij beide kanalen (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47). Sinds 2012 is het aantal online kopers van boeken gegroeid (KvB Boekwerk & GfK, 2018). Nederlanders kopen in vergelijking met andere Europeanen ook veel boeken online (Federation of European Publishers, 2017).

Bezoekers van de webwinkel weten vaker dan bezoekers van de fysieke winkel van tevoren welk boek ze willen kopen. Zij vinden het belangrijker om snel het boek te vinden waarnaar ze op zoek zijn. Bezoekers van de fysieke boekwinkel waarderen sterker de sfeer en een presentatie van de boeken die hen op leesideeën brengt. Zij komen vaker om rond te snuffelen, inspiratie op te doen en zich te laten verrassen. Ditzelfde geldt voor bezoekers van bibliotheekvestigingen. Zij komen bovendien vaak thuis met meer en andere boeken dan dat ze van plan waren (KvB Boekwerk & GfK, 2019, meting 47).

De fysieke boekhandel, de webwinkel en de bibliotheek kunnen werken aan het verbeteren van de vindbaarheid van boeken. Dit kan worden afgeleid uit het gegeven dat gebruikers van deze kanalen minder positief zijn over hun ervaringen met het vinden van boeken dan over het belang dat ze eraan hechten. In het bijzonder bibliotheken kunnen zich ontwikkelen: driekwart van de leners van boeken beschouwt de vindbaarheid van boeken als belangrijk, terwijl de helft het in de praktijk als positief ervaart (KvB Boekwerk, Medialoket & GfK, 2020).

Doelgroep(en)