Online leesvaardigheid
Zijn er voor digitaal lezen andere vormen van geletterdheid nodig? Ja, zo blijkt uit de prestaties van vijftienjarigen op een online leestaak in het internationale leesvaardigheidsonderzoek PISA. De leerlingen lezen een informatieve tekst op internet, waarbij ze ook klikken op hyperlinks, zoekopdrachten formuleren en informatie lokaliseren. Deze specifieke online vaardigheden verklaren 15% van de prestaties van leerlingen. Tegelijkertijd blijkt een sterke vaardigheid in lezen van papier belangrijker om de online leestaak succesvol af te ronden. Printgeletterdheid verklaart 80% van de verschillen in de prestaties van de leerlingen (OECD, 2015).
Wie kinderen van het scherm wil leren lezen, lijkt er verstandig aan te doen hen de vaardigheden aan te leren die een rol spelen bij het lezen van papier. Hiernaast kan de aandacht uitgaan naar het vaardig worden in het zoeken en navigeren op internet. De kwaliteit van de zoek- en navigatie-acties speelt hierin een rol. Leerlingen die erin slagen om de meest relevante online informatiebronnen op te sporen en te verwerken, presteren sterker op de online leestaak (OECD, 2015). Hiernaast boeken leerlingen die gericht, actief en exploratief navigeren sterkere leesprestaties dan leerlingen die beperkt tot niet navigeren (OECD, 2021). Tot slot zijn de leesprestaties hoger als leerlingen regelmatig de betrouwbaarheid van online bronnen onderzoeken (Smits et al., 2024).
Lezen draagt bij aan digitale geletterdheid
Er bestaat een samenhang tussen lezen en digitale activiteiten. Kinderen die vaardig zijn in lezen, presteren sterker op digitale geletterdheid. Hiernaast voorspellen het leesplezier en het lezen van hele boeken de digitale geletterdheid (Smits et al., 2024).
Tien- tot dertienjarigen die hun eigen leesvaardigheid positief inschatten en thuis over veel boeken beschikken, behalen sterkere prestaties op digitale geletterdheid. Digitale geletterdheid bestaat in deze studie onder andere uit het verzamelen, beoordelen en uitwisselen van digitale informatie, computational thinking en kennis over veiligheid en privacy en computational thinking (Kennisnet & Universiteit Twente, 2020). Groep 8-leerlingen met hogere scores op begrijpend lezen en woordenschat, behalen ook hogere scores op digitale geletterdheid (Inspectie van het Onderwijs, 2024). Een sterke leesvaardigheid voorkomt bovendien dat jongeren klikken op een phishing-email: er zijn meer weinig leesvaardige leerlingen die dit doen (Jerrim, 2023).
Digitale geletterdheid basisscholieren
De digitale geletterdheid van Nederlandse basisschoolleerlingen is in schooljaar 2021-2022 voor het eerst landelijk gepeild. Groep 8-leerlingen zijn vaardig in het maken van opgaven waarbij de informatie die zij moeten gebruiken duidelijk is aangegeven; meer dan 90% van de leerlingen kan dit. Ze hebben moeite met complexere digitale vaardigheden. Zo beheerst alleen de 10% meest digitaal geletterde leerlingen opgaven over het herkennen van onbetrouwbare e-mails en het verzamelen van persoonlijke informatie via cookies. Ook voor de meest digitaal geletterde leerlingen is het uitvoeren van een geavanceerde zoekopdracht lastig (Inspectie van het Onderwijs, 2024).
