Hoe kunnen leraren kinderen en jongeren stimuleren om te lezen, en wat hebben zij nodig om hun rol als leesbevorderaar goed te vervullen? Die vragen staan centraal in het vierjarige onderzoeksproject Lezen en laten lezen: leraren als leesbevorderaars in het po en vo. Onder leiding van Hogeschool KPZ onderzoeken Wenckje Jongstra (lectoraat Taal & Ontwikkeling bij Hogeschool KPZ) en collega’s verschillende aspecten die van belang zijn voor leesbevordering en hoe leraren hierin verder kunnen worden ondersteund. Ruim 1.400 (aankomend) leraren en schoolleiders zijn in dit deelonderzoek bevraagd over hun kennis van jeugdliteratuur, leesbevorderingscompetenties en de leescultuur op school. De resultaten daarvan zijn nu gepubliceerd in het onderzoeksrapport Lezen en laten lezen op school.
Meerjarig onderzoeksproject
Binnen Lezen en laten lezen staat het versterken van het vakmanschap van de leraar als leesbevorderaar centraal. Onderzoekers van Hogeschool KPZ, Hogeschool Rotterdam en Erasmus Universiteit voeren gedurende vier jaar verschillende deelonderzoeken uit.
Stichting Lezen is consortiumpartner binnen het vierjarige onderzoeksproject en co-financiert dit deelonderzoek. Daarnaast brengt Stichting Lezen expertise op het gebied van leesbevordering en literatuureducatie in.
Drie bouwstenen van leesbevordering
Het onderzoek richt zich op drie aspecten van leesbevordering:
- repertoirekennis: kennis van kinder- en jeugdboeken
- leesbevorderingscompetenties
- de ervaren leescultuur op school
De resultaten laten zien dat deze aspecten met elkaar samenhangen. Leraren die veel kennis hebben van kinder- en jeugdliteratuur beoordelen hun eigen leesbevorderingscompetenties positiever en zetten vaker hun leescompetenties in in de praktijk. Ook blijkt dat leraren die zich bekwamer voelen en hun leesbevorderingscompetenties vaker inzetten, de leescultuur op hun school ook hoger beoordelen, al is hier geen sprake van een causaal verband.
Een sterke leescultuur is een gezamenlijke verantwoordelijkheid
De resultaten maken duidelijk dat expertise ertoe doet. Repertoirekennis en leesbevorderingscompetenties groeien met opleiding, ervaring en specialisatie. Ook blijkt dat leesbevordering meer is dan een taak van individuele leraren: een sterke leescultuur ontstaat waar lezen schoolbreed wordt gedragen en structureel aandacht krijgt.
Onderzoeker Wenckje Jongstra van Hogeschool KPZ: “Als we willen dat kinderen en jongeren lezers worden, moeten we ook investeren in de professionals die hen daarbij begeleiden. Hier ligt een gezamenlijke ontwikkelopgave voor schoolleiders, schoolbesturen, leraren en lerarenopleidingen. Een sterke leescultuur is een gezamenlijke verantwoordelijkheid.”
Professionalisering van leraren én schoolleiders
Volgens Jongstra vraagt leesbevordering niet alleen om deskundige en gemotiveerde leraren, maar ook om ondersteuning vanuit de school. Leraren hebben kennis, vaardigheden en vertrouwen nodig, maar ook een omgeving die het lezen stimuleert. Daarom richt het professionaliseringstraject binnen Lezen en laten lezen zich niet alleen op leraren, maar ook op schoolleiders.
Tijdens het traject maken leraren kennis met recente jeugdboeken, die onder meer het uitgangspunt vormen voor literatuurcirkels en voor het toepassen van jeugdliteratuur in de klas. Zowel individueel als in teamverband verdiepen deelnemers hun kennis van leesbevordering en de leescultuur op school. De effecten van de aanpak worden onderzocht in een effectstudie.
Volop ontwikkelkansen
Het nu gepubliceerde deelonderzoek laat zien dat er al veel goed gaat. Leraren beoordelen hun leesbevorderingscompetenties over het algemeen positief en ervaren draagvlak voor leesbevordering binnen hun school.
Tegelijkertijd zijn er duidelijke ontwikkelkansen. Onderwijsprofessionals blijken beter bekend met klassieke kinder- en jeugdboekenauteurs dan met recente populaire en literaire auteurs. Daarnaast geven zij aan dat structurele en terugkerende professionalisering op het gebied van leesbevordering vaak ontbreekt.
Dit deelonderzoek brengt daarmee de huidige situatie en ontwikkelkansen rond verschillende aspecten van leesbevordering in kaart. De resultaten bieden niet alleen inzichten en handvatten voor onderwijsprofessionals die willen investeren in duurzaam leesonderwijs en effectieve leesbevordering, maar ook aanknopingspunten voor de volgende stappen binnen het vierjarige onderzoeksproject Lezen en laten lezen.