icon home

Op 6 april 2022 houdt Stichting Lezen haar jaarlijkse congres Lezen Centraal. Het congres met als titel Lees je rijk heeft als thema ‘rijke teksten’ en vindt plaats in het Beatrix Theater naast het Centraal Station in Utrecht.

Tickets voor het fysieke programma zijn helaas uitverkocht. Wel zijn er tickets beschikbaar voor het volgen van de livestream. Via de livestream worden zowel het plenaire programma als de deelsessies B en G uitgezonden.

Waarom over ‘rijke teksten’?

“Goed kunnen lezen is een voorwaarde voor persoonlijk welzijn en maatschappelijk functioneren. Van lezen gaan werelden open. Werelden vol mogelijkheden om kennis te vergaren en te worden wie en wat je wilt zijn. Werelden vol verhalen die helpen om je eigen cultuur en die van anderen te leren kennen en begrijpen. Werelden vol verrijkende ervaringen die je misschien zelf nooit aan den lijve zult meemaken.” Deze passage uit het activiteitenplan van Stichting Lezen sluit naadloos aan op het thema van het congres: rijke teksten. Rijke teksten geven leerlingen een optimale kans hun kennis, leesvaardigheid en leesmotivatie te vergroten.

Wat zijn rijke teksten?

Luisterboeken, griffelboeken, nieuwsberichten, die ene geïllustreerde Bosatlas met prachtige verhalen, poëziebundels en interactieve e-books: rijke teksten zijn overal te vinden. Het zijn authentieke teksten, literair of zakelijk, met een uitdagende inhoud en rijke vorm. Ze maken nieuwsgierig, stimuleren de motivatie om verder te lezen, te kijken of te luisteren en bevorderen de ontwikkeling van kennis van de wereld en diep begrip.

Rijke zakelijke teksten zijn inhoudelijk samenhangend en hebben een heldere tekststructuur met gevarieerde zinsstructuren, samengestelde zinnen en verwijs- en verbindingswoorden.

Rijke literaire teksten (fictie, non-fictie en poëzie) bevatten wisselingen in vertelperspectief en chronologie. Er is sprake van gelaagdheid, verschillende stijlen en verhaallijnen, variatie in taalregisters en afwisseling in beschrijving en dialoog.

(bron: https://www.curriculum.nu/voorstellen/nederlands/)

Op Lezen Centraal 2022 maakt het publiek kennis met de vele mogelijkheden die rijke teksten bieden om te werken aan kennisopbouw en om de leesvaardigheid en leesmotivatie van leerlingen te vergroten.

Dagvoorzitter: Rik van de Westelaken

09.30 uurInloop
10.00 uurOpening
Gerlien van Dalen | directeur-bestuurder Stichting Lezen
10.15 uurThematisch werken met rijke taal
Anneke Smits | Hogeschool Windesheim
10.50 uurWat maakt literaire teksten rijk?
Jeroen Dera | Radboud Universiteit
11.25 uurPauze
11.50 uurRijketeksten.org: een verzameling rijke teksten voor het leerplichtonderwijs
Heleen Rijckaert en Carlijn Pereira | Taalunie
12.20 uurOverdracht en bekendmaking nieuwe Kinderboekenambassadeur
12.50 uurLunch
13.45 uurDeelsessieronde 1 | Inhoudelijke deelsessies
14.45 uurDeelsessieronde 2 | Ontmoeting met auteurs
15.45 uurAfsluiting
Zaïre Krieger, spoken word artiest en journalist

Aanmelding  voor de deelsessies vindt plaats op basis van volgorde van binnenkomst. Na afloop is er een netwerkborrel.

Thematisch werken met rijke taal

Anneke Smits | Hogeschool Windesheim

Het is belangrijk om op scholen taalrijkdom te creëren door het veelvuldig thematisch (voor)lezen van boeken met rijke taal. Door een sterke nadruk op (voor)lezen, kunnen we alle kinderen de input geven die ze nodig hebben voor het opbouwen van de rijke taal- en kennisbasis die ze nodig hebben voor leesbegrip. In deze lezing zal Smits het begrip rijke taal concretiseren en ingaan op de koppeling tussen rijke taal en thematisch werken.

Wat maakt literaire teksten rijk?

Jeroen Dera | Radboud Universiteit Nijmegen

Binnen curriculum.nu ligt voor het schoolvak Nederlands sterke nadruk op het gebruik van ‘rijke teksten’ in het onderwijs. Kenmerkend voor rijke teksten zijn, volgens curriculum.nu, “de rijke inhoud en de goede taalkwaliteit”. Maar wat betekent dit nu concreet? Wat maakt de inhoud van een tekst nu specifiek “rijk”, en wanneer is de taalkwaliteit van een tekst “goed”? In deze lezing worden deze vragen verkend aan de hand van enkele actuele casussen.

Rijketeksten.org: een verzameling rijke teksten voor het leerplichtonderwijs

Heleen Rijckaert en Carlijn Pereira | Taalunie

Om het leesbegrip van leerlingen te verhogen is het van belang om in de klas te werken met rijke teksten. Rijke teksten zijn authentieke teksten met een afwisselend taalgebruik en een heldere structuur. Ze zijn niet vereenvoudigd, en sluiten bovendien aan bij de belevingswereld van de leerlingen. De Taalunie werkt aan de digitale ontsluiting van een selectie rijke teksten. Daarmee willen we leraren en lerarenopleiders een collectie rijke teksten aanbieden waarmee zij hun leesonderwijs vorm kunnen geven. Tijdens deze presentatie geven wij voorbeelden van rijke teksten, vertellen we waarom het zo belangrijk is om met rijke teksten te werken, en laten we je kennismaken met de website.

A. Rijke prentenboekteksten en sprankelende gesprekken; maar wat als ze niets terugzeggen?

Karin Vaessen | Sardes

Interactief voorlezen uit prentenboeken is een effectieve manier om de taalontwikkeling te stimuleren. Maar wat als peuters en kleuters niets terugzeggen? Hoe kun je dan toch op maat bouwen aan verhaalbegrip en taalstimulering?

In deze deelsessie verkennen we eerst wat een prentenboek een goed prentenboek maakt  en wat jonge kinderen kunnen leren van herhaald interactief voorlezen uit deze rijke prentenboekteksten. Daarna laten we zien welke vragen het diepe verhaalbegrip kunnen bevorderen om zo te komen tot sprankelende gesprekken. In de praktijk blijkt echter dat gesprekken over verhalen met kinderen met een taalachterstand niet altijd makkelijk verlopen. Terwijl dit nou juist de kinderen zijn die het meest gebaat zijn bij zulke taalstimulerende gespreken. Scaffoldingstechnieken bieden hiervoor een oplossing.

Neem twee van je favoriete prentenboeken mee naar deze deelsessie en we gaan samen aan de slag met deze technieken om alle kinderen op maat bij de gesprekken over prentenboeken te betrekken.

B. Werken met rijke, schurende en naburige teksten

Hugo van den Ende | Katholieke Pabo Zwolle

Nederlandse en Vlaamse uitgevers brengen regelmatig sterke en goed geïllustreerde (verhalend) informatieve jeugdboeken uit: boeken die nieuwsgierig maken en de lezers verleiden om informatie tot zich te nemen. Wanneer deze teksten op een doordachte manier ingezet worden in het basisonderwijs dan is er sprake van een versterkend effect. Leerlingen lezen teksten die hun iets leren over de wereld, omdat ze nieuwsgierig zijn geworden en ontdekken dat lezen leuk en interessant kan zijn.

Met doordachte vragen en coöperatieve opdrachten kan de leraar ervoor zorgen dat de leerlingen elkaar bevragen en verder helpen om de tekst te doorzien. De leraar die regelmatig werkt met rijke schurende en naburige teksten bouwt met collega’s aan een motiverende kennisbank die de leerlingen met elkaar laat nadenken over wat er geschreven staat.

Werken met schurende en naburige teksten biedt kansen om eventuele leesangst weg te nemen en het plezier in lezen te bevorderen. Aan de hand van een aantal voorbeeldteksten zal deze werkwijze toegelicht worden.

C. Rijke taal in praktijkonderwijs en vmbo

Erna van Koeven | Hogeschool Windesheim

In deze deelsessie denken we na over manieren om het taal- en leesonderwijs in het praktijkonderwijs en vmbo voor de zwakste taalleerders te verrijken. We bespreken het belang van voorlezen en lezen en we gaan op zoek naar rijke contexten in juist deze vormen van onderwijs.   

D. Begrijpender lezen: het combineren van begrijpend lezen en literatuur lezen in de Staaltjes van LitLab.nl

Els Stronks | Universiteit Utrecht

Leerlingen leren bij begrijpend lezen dingen die ze niet gebruiken als ze literatuur lezen, en vice versa. Dat kost veel lestijd, en maakte beide vormen van leesonderwijs minder aantrekkelijk en interessant dan zou kunnen. In de nieuwe werkvorm van het onderwijsplatform LitLab.nl maken we daarom sinds kort Staaltjes: leerlingen krijgen een paar korte teksten van verschillende tekstsoorten (een rap en een fragment uit een biografie bijvoorbeeld, of een krantenartikel en een stuk uit een museumgids). In vier stappen (Reageren, Begrijpen, Analyseren, Interpreteren) loodsen ze zichzelf van een eerste indruk van die teksten naar diep begrip van de inhoud van die teksten. Ze leren hoe woordbegrip en structuur- en inhoudsanalyse elkaar kunnen versterken, en hoe je daarmee van een eerste reactie op een tekst naar een goed onderbouwde interpretatie van een tekst kunnen komen. De Staaltjes zijn bruikbaar in de onderbouw van vmbo, havo en vwo en schuwen ingewikkelde onderwerpen uit de Nederlandse cultuur (zoals racisme) niet. Ze geven juist toegang tot die cultuur omdat ze leerlingen alle leesvaardigheden die ze hebben en kunnen ontwikkelen laten combineren. Het ultieme doel diep is begrip van elke denkbare tekst.  

E. Een rijke leescultuur in Rotterdam

Corry de Vries en Ineke de Roo | Docent Nederlands en taalcoördinator (Techniek College Rotterdam) en Beleidsadviseur Taal en Rekenen (Zadkine)

Zadkine en Techniek College Rotterdam zijn gestart om lezen onder de aandacht van studenten en directie te brengen. Samen met de bibliotheek en Passionate Bulkboek kozen ze geschikte boeken en zijn ze een aantal leesprojecten gestart.

Tijdens een bijeenkomst van het taalplatform mbo-hbo  ontstond het idee het platform Heel Rotterdam Leest op te richten. Daarnaast ervaren deelnemers in deze workshop hoe studenten weer leesplezier krijgen. Ineke en Corry willen graag ervaringen uitwisselen met de deelnemers: wat doen zij al aan lezen en welke ideeën gaan ze meenemen?

Aanmelding  voor de deelsessies vindt plaats op basis van volgorde van binnenkomst.

Ook tijdens deze editie van Lezen Centraal gaan deelnemers in gesprek met auteurs.

F. Erik van Os

G. Bibi Dumon Tak

H. Simone Atangana Bekono

I. Martine Letterie

J. Ernest van der Kwast

Aanmelding  voor de deelsessies vindt plaats op basis van volgorde van binnenkomst.

Foto: Elsbeth Tijssen

Rik van de Westelaken

Rik van de Westelaken is journalist, presentator en programmamaker. Hij presenteert voor AVROTROS het actualiteitenprogramma EenVandaag en het populaire programma Wie is de mol? Rik zat in de jury voor de Gouden Strop (2012) en de Jos Brink prijs voor homo-emancipatie (2013-2015). Tegenwoordig spreekt Rik naast zijn werk voor de televisie veel luisterboeken in.

Anneke Smits

Dr. Anneke Smits is lector bij Windesheim. Zij studeerde logopedie in Antwerpen en promoveerde in 2012 aan de universiteit van Twente. Anneke heeft eerder gewerkt als logopedist, dyslexie specialist, hbo-docent en associate lector. Zij doet onder meer onderzoek naar (digitale) geletterdheid en schrijft samen met Erna van Koeven een blog voor het werkveld (Geletterdheid en Schoolsucces). Ook schreven zij samen het boek Rijke taal (2020).

Jeroen Dera

Jeroen Dera (1986) werkt als universitair docent Nederlandse Letterkunde aan de Radboud Universiteit Nijmegen. Hij doet onderzoek naar het literatuuronderwijs in Nederland, met speciale aandacht voor de manier waarop literatuur door docenten en lesmethodes wordt geconceptualiseerd en gelegitimeerd. Daarnaast is hij actief als poëziecriticus. Zijn recentste boek Poëzie als alternatief verscheen in 2021 bij uitgeverij Wereldbibliotheek.

Carlijn Pereira

Carlijn Pereira is beleidsadviseur bij de Taalunie. Zij is daar verantwoordelijk voor het leesbeleid en is secretaris van de Taalraad Begrijpend Lezen.

Heleen Rijckaert

Heleen Rijckaert is beleidsadviseur bij de Taalunie. Ze werkt mee aan projecten rond het leesbeleid en is verantwoordelijk voor de website rijketeksten.org

Karin Vaessen

Karin Vaessen werkt als senior adviseur bij Sardes in Utrecht. Zij werkt al jarenlang als taalexpert op zowel scholen als in de kinderopvang. Interactief voorlezen en meer halen uit prentenboeken is een van de onderwerpen waar zij teams in traint en coacht.

Hugo van den Ende

Hugo van den Ende is gestart als docent Nederlands in het middelbaar onderwijs en heeft daarna een overstap gemaakt naar het hbo als pabodocent met speciale aandacht voor jeugdliteratuur en het lezen en begrijpen van informatieve teksten. Daarnaast is hij verbonden aan Vol van Lezen, de landelijke opleiding tot specialist jeugdliteratuur (opgezet door Vol van Leren in samenwerking met Stichting Lezen).

Ook heeft hij een ruime ervaring opgedaan in het coachen en begeleiden van (school)teams die het lezen van jeugdliteratuur en het lezen met begrip meer met elkaar willen verbinden.   

Op hogeschool KPZ heeft hij met de sectie Taal het concept schurende en naburige teksten uitgedacht, getoetst in de praktijk en doorontwikkeld in samenwerking met vakcollega’s wereldoriëntatie, leraren basisonderwijs en collega/onderzoeker Wenckje Jongstra. 

Inmiddels proberen ook collega’s van de Iselinge Hogeschool en iPabo het concept uit, in samenwerking met een aantal basisscholen in hun omgeving.

Erna van Koeven

Erna van Koeven rondde in 1989 de studie Nederlandse taal- en letterkunde aan de Vrije Universiteit te Amsterdam af en promoveerde in 2011 bij de letterenfaculteit aan dezelfde universiteit. Zij is werkzaam bij de afdeling educatie van de Hogeschool Windesheim te Zwolle. Ze verzorgt colleges aan de leerroute Expert taal/dyslexie en NT2/nieuwkomers/culturele diversiteit van de Master Special Educational Needs (SEN). Ook begeleidt ze praktijkgericht onderzoek van studenten. Ze voert scholingstrajecten uit in voornamelijk het basisonderwijs en het mbo. Daarnaast werkt ze als onderzoeker. Ze schrijft regelmatig vakgerichte publicaties.     

Els Stronks KB Fellow

Els Stronks

Els Stronks is hoogleraar Vroegmoderne Nederlandse letterkunde aan de Universiteit Utrecht. Zij doet onderzoek naar de manier waarop het taal- en literatuuronderwijs in de Republiek georganiseerd was en hoe jongeren van toen deelnamen aan de lees- en schrijfcultuur (ook in vergelijking met het Nederland van nu). Sinds vijf jaar werkt zij met andere redactieleden aan het literatuuronderwijs dat via het digitale platform LitLab.nl beschikbaar is voor docenten uit het hele voortgezet onderwijs. Met dichter en onderzoeker Micha Hamel werkt zij sinds het najaar van 2020 ook aan een digitaal platform voor schrijfonderwijs, Schrijfakademie.nl.

Ineke de Roo

Corry de Vries

Erik van Os

Met ogenschijnlijke eenvoud en subtiele humor in al zijn liedjes, gedichten en verhalen komt Erik met originele ideeën om het leven een leuke draai te geven. Hij leest voor uit en vertelt over zijn nieuwste prentenboeken De moestuin van Heer Hermelijn en Kereltje Konijn en Miljonairtje, zingt liedjes over bananen op weg naar het strand en waarom er een bed in de bieb zou moeten staan. De liedjes en verhalen worden afgewisseld met speelse versjes uit Tintelvlinders en pantoffelhelden en gedichten uit Dichter. van Plint. En hoewel zijn nieuwste bundel Applaus voor mijn vinger voor jongeren bedoeld is, kan hij het vast niet laten om ook hier wat uit voor te dragen en over te zingen.  

Bibi Dumon Tak

Bibi Dumon Tak schrijft non-fictie, of zoals ze het zelf noemt: de waarheid in verhalen. De meeste van die verhalen gaan over dieren. En al die verhalen zijn waargebeurd. Ze gaan over koeien die uit de slacht zijn ontsnapt, over dieren die mensen helpen in oorlogstijd, over vogels, pooldieren, onaaibare dieren, evenhoevigen, stadsdieren. Voorkeuren heeft ze niet. Als het maar kan kruipen, vliegen, zwemmen of rennen, als het maar een vacht heeft, schubben, stekels of veren. Als het maar geen mensen zijn.

Ze heeft inmiddels meer dan vijftien boeken geschreven waarvan de meeste ook vertaald zijn. Bibi Dumon Tak schreef in 2006 het kinderboekenweekgeschenk Laika tussen de sterren over dieren die mensen helpen. In 2012 won ze na vier Zilveren Griffels een Gouden Griffel voor Winterdieren.

Simone Atangana Bekono

Simone Atangana Bekono studeerde in 2016 af aan Creative Writing ArtEZ met een bundeling van gedichten en brieven getiteld Hoe de eerste vonken zichtbaar waren, die in herdruk verscheen bij Wintertuin Uitgeverij in samenwerking met Lebowski Publishers. In 2018 werd Hoe de eerste vonken zichtbaar waren bekroond met de Poëziedebuutprijs Aan Zee en in 2019 ontving ze het Charlotte Köhler Stipendium voor haar poëzie. In 2020 verscheen haar debuutroman Confrontaties, die lovend werd ontvangen, zo werd dit boek genomineerd voor de Libris Literatuurprijs 2021, bekroond met de Hebban Debuutprijs en het Beste Boek voor Jongeren en ook stond Confrontaties op de shortlist voor de Bronzen Uil.

Martine Letterie

Martine Letterie studeerde Nederlandse Taal- en Letterkunde in Utrecht, hoofdvak Middelnederlandse Letterkunde. Daarna stond ze ruim twaalf jaar voor de klas als lerares Nederlands op mavo, havo, vwo, meao en gaf de laatste vier jaar daarvan jeugdliteratuur op de pabo in Doetinchem. Sinds haar eerste jeugdboek in 1996 is ze fulltime schrijver.

Inmiddels heeft ze al meer dan honderd boeken geschreven voor verschillende leeftijden. De Tweede Wereldoorlog is een terugkerend thema in haar boeken. De aanleiding daarvoor is te lezen In Oorlog zonder vader, dat ze baseerde op de jeugdherinneringen van haar vader. Ook voor haar andere oorlogsboeken ging ze uit van persoonlijke geschiedenissen. Haar boek Kinderen met een ster is in 2017 met een Zilveren Griffel bekroond en Verboden te vliegen in 2020 met de Thea Beckmanprijs.

Ernest van der Kwast

Ernest van der Kwast brak in 2010  door met zijn roman Mama Tandoori, die in Nederland en Italië een bestseller werd met meer dan 100.000 verkochte exemplaren. Hij schreef de novelle Giovanna’s navel en de roman De ijsmakers, waarvan de vertaalrechten aan negen landen zijn verkocht. Ook won hij met deze prijs de Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs. Recentelijk verschenen van zijn hand Het wonder dat niet omvaltJouw toekomst is mijn toekomst en Ilyas, een zinderende roman over botsende partners, buren en culturen. Van der Kwast is behalve schrijver ook programmamaker en presentator van talkshow Rotterdam Late Night en literatuurprogramma Guiding Voices.

Portretfoto van Zaïre Krieger in zwart-wit

Zaïre Krieger

Zaïre Krieger is afgestudeerd in Internationaal Recht, Journalist bij onder andere Dipsaus, Oneworld de VARAGids en Vice, en als Spoken Word artiest te horen geweest in het Van Gogh Museum, TEDxAmsterdamWomen en winnares van een Spoken Award in 2019. In 2020 vertaalde ze Amanda Gorman’s inaugurale gedicht ‘The Hill we Climb’ tot een exclusieve tweetalige versie. Zaïre is ook mede-organisator van de BLM demonstraties in 2020, en strijd met woorden, kunst, essays en activisme voor een betere, inclusievere wereld.