Nieuwe Prinsengracht 89  1018 VR  Amsterdam   020 623 05 66  info@lezen.nl Stichting Lezen op Twitter Stichting Lezen op FacebookNieuwsbrief         Frysk  English  Contact  Login

Verliefd op lezen

Datum: 
26 maart 2014
Auteur: 
Annemarie Terhell

Hij noemt zichzelf een activist, maar het woord ‘missionaris’ zou hem niet misstaan. Stephen Krashen is een wetenschapper met een missie die zijn invloed doet gelden in de politiek. Van lezen wordt iedereen beter, propageert hij; het is de sleutel tot armoedebestrijding. Nieuw bewijs onderschrijft dat bibliotheken daarin een belangrijke rol spelen. ‘Deze studies zullen zelfs de meest verstokte critici over de streep gaan trekken.’ [uit: Lezen 1, 2014]

foto: Jorgen Koopmanschap

Stephen Krashen is een drukbezet man. Vandaag spreekt hij op het jubileumcongres van Stichting Lezen in Amsterdam, gisteren was hij te gast in Istanbul, over twee weken
is hij bij de pan-Aziatische conferentie over taalonderwijs in de Filipijnen en daarna neemt hij het vliegtuig richting China. ‘Om geletterdheid in het Mandarijn te promoten.
Ze hebben daar een fantastisch project, wist je dat? Teams met speciale voorleesbadges komen de school binnen en vertellen kinderen verhalen, prachtige verhalen.’
Wereldwijd wordt op hem een beroep gedaan als expert in Engels als tweede taal.
Als Krashen over zijn vakgebied praat, raakt hij in vervoering. Als hij het ergens niet mee eens is, belaagt hij als een activist redacties met brieven en faxen. Hij schreef om
precies te zijn al 4.284 opiniërende brieven naar dag- en weekbladen over de hele wereld, en is daar nog lang niet klaar mee. ‘Ik probeer in het Guinness Book of World
Records te komen met “Brieven aan de redactie”.’

Wie leest die leert

Krashens obsessie met taalverwerving dateert al uit het begin van de jaren zestig, toen hij naar Wenen vertrok voor een studie piano, maar zich er alleen bezighield met
het leren van Duits. Tijdens zijn latere academische carrière ontwikkelde hij verschillende theorieën die allemaal samenhangen met het toverwoord lezen. Hij heeft er nooit aan getwijfeld: vrijwillig lezen, lezen met plezier, dat is de basis voor succes – of het nu gaat om het je eigen maken van een eerste of tweede taal, bij kinderen of volwassenen. Wie leest, die leert. ‘In de jaren zeventig concludeerde ik dat we een taal leren door die te begrijpen. Dat verwoordde ik in de “Comprehension Hypothesis”. Ik ontdekte
dat onderzoekers op het gebied van lezen tot dezelfde conclusie waren gekomen en raakte in de ban van het werk van Frank Smith. We begonnen met onderzoek naar
“Sustained Silent Reading”, het “vrij lezen”, waarbij leerlingen lezen wat ze zelf leuk vinden. Wat, dat maakt niet uit, strips, series, literatuur, kranten – alles voldoet.
Lezen met plezier is een krachtig instrument in het aanleren van taal, spelling, grammatica en ook in het ontwikkelen van gevoel voor stijl en woordkeus. Dat zijn leer -
processen die tijdens het lezen onbewust in gang worden gezet.’

Lezen is de brug

Natuurlijk zal wie blijft hangen in stripboeken hoogstwaarschijnlijk geen ministerpresident worden, maar strips kunnen wel fungeren als brug. ‘Easy junk reading
bereidt je niet voor op een wetenschappelijke carrière, maar het is de “missing link” – de schakel naar de overkant. Wie veel leest voor het plezier, kan gemakkelijker
academische teksten aan. En wie niet leest, heeft geen kans om verder te komen.’ Krashen is ervan overtuigd dat grammatica en woordenschat onbewust bijproducten
zijn van lezen. ‘Zo heb ik zelf ook Frans leren lezen. Niet door boeken te lezen waarvan ik dacht dat ze een beter mens van me zouden maken, wel door boeken te lezen
waarin ik kan verdwijnen. Boeken die zo interessant zijn dat ik vergeet dat ze in een andere taal zijn geschreven. Als je geniet van het verhaal, dan volgt de rest vanzelf.’

Dwingende noodzaak

Krashen gelooft niet in een omgekeerde weg. Wie weinig tijd besteedt aan het lezen zelf en geletterdheid probeert bij te brengen via het leren van grammaticale regels,
spellingsoefeningen of in de klas hardop lezen, bereikt niets, omdat deze zaken volgens zijn theorie juist vaardigheden zijn die onbewust worden vergaard tijdens het
opgaan in het voor jezelf lezen. ‘Geletterdheid is geen product waar we op moeten focussen. Lezen is de bron van onze leesvaardigheid, ons vocabulaire, van spelling,
het vermogen om complexe teksten en grammatica te begrijpen en ook van het ontwikkelen van schrijfvaardigheid.’ Volgens Krashens ‘Compelling Input Hypothesis’
moet een tekst niet alleen leuk zijn, maar je ook in hoge mate interesseren. Je moet verliefd zijn op het verhaal. Het moet uitdagend zijn, zodat je een dwingende noodzaak
voelt om de tekst tot je te nemen. Pas dan komt de lezer terecht in een ‘flow’ en schakelt de onbewuste machinerie in werking.

Potter versus Umbridge

Zelf raakte Krashen verslingerd aan lezen door sciencefiction van Arthur C. Clarke, Ray Bradbury en Robert Heinlein (‘dat was mijn curriculum, daarna ging ik gelijk door
naar Noam Chomsky’). Hij gelooft sterk in de heilzame kracht van populaire series als Harry Potter en De Hongerspelen. ‘Rowling blijft mij fascineren, haar beschrijving van
het didactische systeem op Hogwarts is fantastisch. Het mooiste voorbeeld is wanneer Dolores Umbridge aan de slag gaat als lerares in Verweer tegen de Zwarte Kunsten.
Harry vindt haar lessen ontoereikend en geeft in het geheim praktijkles aan een groepje leerlingen. Als Umbridge dat ontdekt, is ze woedend. Harry werpt tegen: ‘Maar school
bereidt je niet voor op het echte leven.’ Umbridge: ‘Dit ís het echte leven. School is de wereld, en school gaat over het slagen voor examens.’ Met een lach: ‘Umbridge zou
naadloos passen binnen het Amerikaanse onderwijssysteem. Natuurlijk hebben we testen en examens nodig, dat zal iedereen beamen. Maar in de vs heerst tegenwoordig
een overdreven focus op testen, het is een industrie. Al die testen zijn peperduur, er zijn veel computers voor nodig en de belasting betaalt. Voortdurend testen maakt niet
dat leerlingen beter scoren. Het maakt dat ze onderpresteren en dus vaker moeten worden getest; het is een vicieuze cirkel. Het geld kan beter worden besteed aan bibliotheken.’

De sleutel

Een goed gevulde bibliotheek, dat is waar leesbevordering mee valt of staat. ‘Hoe beter de bibliotheek, hoe hoger kinderen scoren op leesvaardigheidsscores. Dat is
in het pirls-onderzoek*  in veertig landen onderzocht. Het is ironisch. We hebben nog nooit zoveel bewijs gehad dat bibliotheken belangrijk zijn, maar overal ter wereld wordt
op boekvoorzieningen bezuinigd. Dat is absurd. Toegang tot boeken en de mogelijkheid om vrij te lezen, dat is de sleutel tot geletterdheid.’ 


* Progress in International Reading Literacy Study: een internationaal vergelijkend onderzoek naar de vaardigheid in begrijpend lezen bij basisschoolkinderen.

Stephen Krashen (1941) is emeritus hoog leraar aan de University of Southern California, waar hij werkzaam was op de afdeling linguïstiek en de faculteit School
of Education. Krashen heeft meer dan 350 publicaties op zijn naam staan op het gebied van tweetalig onderwijs, tweede-taalverwerving en lezen. Hij stond aan de wieg van het Californische tweetalig onderwijs voor Spaanstalige leerlingen, een politiek omstreden onderwijsmodel dat in 1998 per referendum werd afgeschaft.

Bekijk ook de lezing die Stephen Krashen op het jubileumcongres van Stichting Lezen gaf.