Nieuwe Prinsengracht 89  1018 VR  Amsterdam   020 623 05 66  info@lezen.nl Stichting Lezen op Twitter Stichting Lezen op FacebookNieuwsbrief         Frysk  English  Contact  Login
Datum: 
9 juni 2016

Vakantielezen

Marieke Baselmans werkt sinds vijfentwintig jaar als leerkracht op een basisschool, waar het haar opvalt dat kinderen na de zomervakantie vaak een terugval vertonen in hun leesvaardigheid. Afgelopen zomer organiseerde ze een pilotstudie, om te onderzoeken hoe die zomerleesdip bestreden kan worden.

‘De zomerdip heeft mij als leerkracht altijd verbaasd,’ vertelt Baselmans. ‘Kinderen in groep drie zijn enorm getriggerd om te leren lezen. Je ziet ze sprongen maken
gedurende het schooljaar, maar als ze na de zomervakantie terugkomen, blijkt hun aviniveau te stagneren of zelfs terug te vallen. Zonde. Leesvaardigheid is een technische vaardigheid die je moet blijven oefenen, vergelijk het met leren fietsen. Na oefening ga je automatiseren en gaat het vanzelf. Ouders realiseren zich vaak niet hoe belangrijk routine daarin is. Om hen bewust te maken van het belang van lezen ben ik ouderavonden gaan organiseren en boeken gaan uitlenen.’

Winkeltje vol

Vijf jaar geleden startte Baselmans een eigen tekstbureau naast haar parttimebaan als leerkracht en taalcoördinator. Sinds twee jaar runt ze ook een tweedehands boekwinkel
en leesbevorderingscentrum in Sittard, waar ze vorig jaar startte met een serie zomerbijeenkomsten voor ouders en kinderen. ‘Er bleek enorm veel belangstelling voor
te zijn. Binnen een mum van tijd had ik vijftig kinderen, verdeeld over twee groepen, en was mijn winkeltje vol. Er kwam van alles op af: kinderen die lezen moeilijk vinden,
kinderen uit het speciaal onderwijs of met dyslexie. Mijn strategie was om ze gedurende de zomervakantie te coachen met lezen. De beste manier bleek om ze te mengen.
Kinderen die lezen stom vinden, koppelde ik aan kinderen die het wel leuk vinden.Zo kunnen ze elkaar motiveren.’

Ganzenbord

Niet iedereen heeft thuis een volle boekenkast, leerzame apps, of gaat naar een museum. Tijdens het schooljaar profiteren alle kinderen van een uitdagende omgeving
en ontwikkelen kinderen zich in een passend tempo. Zodra de zomer inzet, zie je een terugval bij kinderen uit gezinnen met een lagere sociaaleconomische status. ‘Dus is
het belangrijk om ervoor te zorgen dat iedereen tijdens de zomervakantie de middelen krijgt aangereikt om door te gaan. Ik vergelijk het altijd met ganzenborden. De een
begint zijn schoolcarrière bij start, de ander al met een voorsprong van tien. Een kind met veel faciliteiten thuis groeit in de zomervakantie, het andere kind zakt terug.
Als je kinderen zes jaar op rij tijdens de zomer ziet zakken en al die gemiste stappen optelt, komen ze uit op een flinke achterstand.’

Persoonlijke benadering

Op verzoek van Stichting Lezen ontwikkelde Baselmans een praktisch en intensief zomerprogramma: Vakantielezen. Spil van het project vormen leesconsulenten die
vanuit de bibliotheek kinderen en ouders tijdens het schooljaar én in de vakantie begeleiden. Een persoonlijke benadering staat voorop. Leesconsulenten krijgen vooraf
een training. Zij nemen contact op met de leerkrachten en ouders, en inventariseren voor de zomervakantie de leesvoorkeuren en het leesniveau van de leerlingen. ‘Ieder
deelnemend kind krijgt tijdens de vakantieperiode een tas mee met inhoud op maat.
Daarin zitten leesboeken, taalspelletjes en beloningsmaterialen, zoals stickers en een leesslinger. Ieder dag kun je een vlaggetje ophangen waarmee je kunt zien hoeveel
bladzijden je hebt gelezen. Als je eens een dag geen zin of tijd hebt voor lezen, dan kun je ook een joker inzetten en overslaan. Het blijft tenslotte wel vakantie.’

Leeslampje

Lezen moet leuk zijn, maar meedoen aan Vakantielezen is niet vrijblijvend. ‘Ouders moeten wel tijd vrij maken voor het lezen, bereid zijn om te investeren in een dagelijkse
routine. Daarom worden ze goed geïnstrueerd en krijgen tips hoe ze het lezen kunnen begeleiden. Ze krijgen ook een aftekenlijstje: Heb ik eigenlijk wel boeken in huis? Heeft mijn kind een leeslampje? Weet ik wel waar ik boeken kan halen? Ook worden ze gewezen op de Vakantiebieb van de Openbare Bibliotheek en ingelicht over allerlei faciliteiten. Doordat de bibliotheek tijdens het project Vakantielezen geopend is, kunnen ouders daar in de zomer terecht om vragen te stellen over de leesontwikkeling van hun kind.’

Leestent

Cruciaal in het project zijn de samenleesmomenten, waarop kinderen, ouders en leesconsulenten samenkomen. ‘Afgelopen jaar deden ze dat bij mij in de winkel. Ik had een tent gebouwd met een touw en doeken, waarin ze konden lezen. We hebben samen gefantaseerd over plekken waar ze thuis of op vakantie zouden kunnen lezen. Ik heb ze
gevraagd foto’s te sturen van hun leesplek, en van hun vakantietas. Intensief contact via een groepsapp of Facebook helpt kinderen om gemotiveerd te blijven. Ze kunnen
zelfs een stukje aan elkaar voorlezen via een spraakbericht, of een berichtje posten op een speciale daarvoor (nog te openen) Facebookpagina. De feedback die de Leesconsulent de kinderen geeft, en de kinderen elkaar, motiveert weer om verder te oefenen.’

Succes

Ook leerkrachten worden tijdens de vakantie aan het werk gezet: ze krijgen een gevulde boekenkoffer mee om tijdens de vakantie te lezen. Zo blijven ze op de hoogte
van het aanbod en kunnen ze ideeën opdoen voor het nieuwe schooljaar. Na de vakantie is er een afsluitende bijeenkomst voor alle kinderen. Door de leerkrachten worden alle leestoetsen opnieuw afgenomen, om het technische leesniveau in kaart te brengen.
Daarnaast vullen kinderen een lijst in, waarmee wordt gekeken hoe hun leesattitude en leesinteresse zich ontwikkeld hebben. Het is de bedoeling dat de intensieve samenwerking tussen de leesconsulenten, school, leerkracht en boekhandel blijft bestaan, ook gedurende het schooljaar. Baselmans: ‘Dan is het cirkeltje rond en heb je een uitdagende leesomgeving. Wat heel fijn is, zijn de reacties na afloop. Nu nog krijg ik van ouders te horen: mijn kind leest nog steeds!’

Vakantielezen is een traject dat is ontwikkeld door Flow-communicatie. Stichting Lezen onderzoekt momenteel de mogelijkheid om het programma te gaan inzetten in de krimpregio’s. Er zijn verschillende bibliotheken in Nederland die al vakantietassen en koffers voor leerkrachten aanbieden, zie de website van de Openbare Bibliotheek voor lokale projecten.

Onderzoek

De zomerdip is uitgebreid aangetoond in wetenschappelijke studies. Een meta-analyse laat zien dat er tijdens de lange zomervakantie in Noord-Amerika gemiddeld een achteruitgang van één maand optreedt. Het effect dat de zomervakantie heeft op de ontwikkeling van kinderen is niet voor alle kinderen even groot en lijkt met name afhankelijk te zijn van de sociaaleconomische status van de ouders. Kinderen van ouders die lager op de sociale ladder staan ondervinden meer effect van de zomervakantie op hun leercurve.
In 2012 bleek uit een peiling van Squla in Nederland dat 94 procent van de leerkrachten in het basisonderwijs na de zomervakantie een terugval in niveau ziet bij de leerlingen.
Squla was benieuwd naar de mening van ouders hierover en nam daarom ook een enquête af bij bijna duizend ouders. Hieruit bleek dat 34 procent van de ouders geen idee heeft van het bestaan van de zomerdip. Op de website van Squla vindt u meer informatie over deze enquête