Nieuwe Prinsengracht 89  1018 VR  Amsterdam   020 623 05 66  info@lezen.nl Stichting Lezen op Twitter Stichting Lezen op FacebookNieuwsbrief         Frysk  English  Contact  Login

deelsessies middagprogramma

Er zijn vijf deelsessies, per deelsessie zijn er twee of drie presentaties.

Deelsessie A: Leesbevordering thuis (vve/po)
Deelsessie B: Vernieuwend lezen: swipen en kwispelen (po)
Deelsessie C: Effectstudies BoekStart en de Bibliotheek op school (vve/po/vmbo)
Deelsessie D: Van leesvermijding naar leeshonger (vmbo)
Deelsessie E: Motiverend literatuuronderwijs (havo-vwo)

Deelsessie A: Leesbevordering thuis (vve/po)

Werkt de VoorleesExpress? Onderzoek naar effecten op taalvaardigheid en de taalomgeving thuis

Aike Broens

In het kader van het actieprogramma 'Tel mee met Taal' is in 2017 en 2018 in 7 gemeenten in Nederland onderzoek gedaan naar de effectiviteit van de VoorleesExpress. Op basis van een vergelijking van 95 kinderen die aan de VoorleesExpress meededen en 81 kinderen die op de wachtlijst stonden voor deelname is gekeken of het programma bijdraagt aan de taalvaardigheid van kinderen (woordenschat, verhaalbegrip), hun kennis van boeken en aan de taalondersteuning die thuis wordt gegeven. In deze presentatie gaat Broens in op de belangrijkste resultaten van het onderzoek.

Voorleesrituelen en motivaties in verschillende gezinnen

Natascha Notten

Gezinnen verschillen van elkaar in de mate waarin ouders voorlezen. Ouders hebben verschillende redenen om hun kinderen al dan niet voor te lezen. Veel onderzoek heeft laten zien dat sociale verschillen hierbij belangrijk zijn, maar ook andere gezinskenmerken spelen een rol, zoals de gezinssamenstelling. Op basis van recent onderzoek onder Nederlandse ouders geeft Notten inzicht in de rol van voorlezen binnen de rituelen of gewoonten van een gezin. Daarnaast wordt gekeken naar wat ouders motiveert om hun kinderen voor te lezen, waarbij zes verschillende motivaties worden onderscheiden. Tot slot staat Notten stil bij de vraag in hoeverre deze rituelen en motivaties verschillen tussen tweeouder- , eenouder- en samengestelde gezinnen.

Referent deelsessie A: Liesbeth Zon

Deelsessie B: Vernieuwend lezen: swipen en kwispelen (po)

Leren Lezen met je Lichaam

Menno van der Schoot

Om het begrijpend leesonderwijs te vernieuwen en beter te laten aansluiten bij de (digitale) belevingswereld van de huidige generatie leerlingen heeft de Vrije Universiteit Amsterdam in samenwerking met Stichting Lezen het project ‘Leren Lezen met je Lichaam’ opgestart. De centrale onderzoeksvraag is of (en hoe) je de begrijpendlezenstrategieën waarmee je een tekst aanpakt effectiever kunt verankeren in het brein door deze tijdens het aanleren ervan in (swipe)bewegingen uit te drukken. Helpt het bijvoorbeeld om bij het aanleren van de begrijpendlezenstrategie ‘hoofd- van bijzaken onderscheiden’ om de hoofdzaken op een iPad naar beneden te swipen (naar jezelf toe) en bijzaken naar boven te swipen (van jezelf af)? In de effectmeting van ‘belichaamd lezen’ zal een onderscheid worden gemaakt tussen de ervaringsgerelateerde aspecten van begrijpend lezen (leesplezier/-motivatie/-betrokkenheid) en de cognitieve aspecten van begrijpend lezen (leesstrategiegebruik, geheugen voor tekst, tekstbegrip). In deze presentatie licht Van der Schoot de eerste inzichten op het gebied van belichaamd lezen uit.

Kwispellezen: een voorleeshond is een en al oor en motiveert kinderen om te lezen

Coosje van der Pol & Jessica van den Hurk-van Schadewijk

Voor sommige kinderen is lezen moeilijk, frustrerend of zelfs ronduit ongemakkelijk, zeker wanneer ze hardop moeten lezen. Voorlezen aan een lieve, geduldige en aandachtig luisterende hond kan voor deze kinderen bijzonder motiverend werken. Contact met een hond zorgt ervoor dat kinderen minder stress en faalangst ervaren. Een hond luistert zonder oordeel en geeft een kind nooit het gevoel dat het faalt.

De Bibliotheek Midden-Brabant en Stichting Hulphond Nederland ontwikkelden ‘Kwispellezen. Beestachtig goed lezen met een hond’. Hierbij baseerden zij zich op inzichten uit vooral Amerikaans onderzoek. Kwispellezen blijkt bijzonder effectief. Zowel de kinderen zelf als hun leerkrachten, ouders en de begeleider van het voorlezen ervaren een toename in het zelfvertrouwen en in de leesmotivatie van de deelnemende kinderen. Dit zijn twee belangrijke voorwaarden voor leesvaardigheid.
In deze presentatie vertellen Van der Pol en Van den Hurk over de ervaringen met Kwispellezen. Zij besteden daarbij speciale aandacht aan de factoren die voor kinderen motiverend werken.

Referent deelsessie B: Martijn Blijleven

Deelsessie C: Effectstudies BoekStart en de Bibliotheek op school (vve/po/vmbo)

BoekStart op termijn

Merel de Bondt

BoekStart is een leesbevorderingsprogramma voor ouders van baby’s, dreumesen en peuters. Dit programma moedigt ouders aan om samen met hun kind te genieten van het lezen van babyboekjes en om naar de bibliotheek te gaan. BoekStart kan de taalontwikkeling van kinderen (op korte termijn) stimuleren, zo blijkt uit eerder onderzoek. In 2016 is er daarom een vervolgonderzoek naar de langetermijnresultaten van de interventie BoekStart van start gegaan. Onderscheiden BoekStart-kinderen zich ook na verloop van tijd van de groep die niet heeft meegedaan aan BoekStart? Tijdens deze presentatie zal De Bondt laten zien in hoeverre BoekStart-kinderen meer interesse tonen in lezen, in hoeverre zij beter presteren op taalontwikkeling bij de start van het onderwijs en in hoeverre de betrokkenheid van BoekStart-ouders bij de leesontwikkeling van hun kinderen verschilt van de niet-BoekStart-ouders.

De Bibliotheek op school in het basisonderwijs

Lisa van der Sande

Met de Bibliotheek op school werken scholen en bibliotheken samen aan het vergroten van de leesmotivatie en leesvaardigheid van leerlingen. Dit gebeurt door een actueel en gevarieerd boekenaanbod en verschillende leesbevorderingsactiviteiten in de klas beschikbaar te maken. Eerder onderzoek heeft positieve effecten aangetoond van de Bibliotheek op school op de leesmotivatie, leesfrequentie en leesvaardigheid van basisschoolleerlingen. In deze presentatie bespreekt Van der Sande hoe deze positieve effecten versterkt kunnen worden door een intensivering van de aanpak de Bibliotheek op school, bijvoorbeeld door meer leesbevorderingsactiviteiten in de klas (vrij lezen, voorlezen, boekenkring, boekintroductie), het ondersteunen van leerlingen bij hun boekenkeuze en het stimuleren van lezen in de thuisomgeving.

De Bibliotheek op school in het vmbo

Ilona Wildeman

Een aanzienlijk deel van de vmbo-leerlingen beschikt over te weinig leesvaardigheid om hun schoolboekteksten te begrijpen (OECD, 2016; Onderwijsinspectie, 2008). Die achterblijvende leesvaardigheid gaat vaak samen met een gebrekkige leesmotivatie. De inzet van effectieve interventies gericht op de bevordering van leesmotivatie is daarom vooral voor deze doelgroep van belang. De Bibliotheek op school wordt sinds kort in het vmbo ingezet om het lezen onder leerlingen te bevorderen. In deze presentatie licht Wildeman de resultaten van een onderzoek naar de Bibliotheek op school in het vmbo toe. Hierbij gaat zij in op onder meer het effect van de Bibliotheek op school op de leesmotivatie, leesfrequentie en leesvaardigheid van leerlingen. Daarnaast komt de vraag aan de orde of het effect van de Bibliotheek op school versterkt kan worden door de inzet van gesprekjes tussen leerlingen en leesconsulenten/mediathecarissen die hen ondersteunen bij de boekenkeuze en de inzet van WhatsAppberichtjes om leerlingen aan te moedigen om te gaan lezen.

Deeslessie C: geen referent

Deelsessie D: Van leesvermijding naar leeshonger (vmbo)

Leesbeesten zijn sociale dieren. Zonder lezende maatjes verpieteren ze!

Mia Stokmans

De leesvaardigheid en leesmotivatie van jongeren is vaak een gespreksonderwerp in het onderwijs. Men doet er alles aan om jongeren meer ‘leeskilometers’ te laten maken. Maar jongeren lijken niet zo gemotiveerd om te lezen, het ontbreekt hun aan leeshonger. In deze presentatie wordt duidelijk gemaakt dat het lezen van verhalen (in de vrije tijd) een sociale activiteit is. Het lezen van een verhaal is namelijk ingebed in tal van andere activiteiten, zoals het zich informeren over boeken en het napraten over verhalen (zie bijvoorbeeld de leescirkel van Chambers (2012)). Hoe meer personen uit je kennissenkring lezen, hoe makkelijker het is om te gaan lezen, te blijven lezen en ‘beter’ te lezen.

Leesbevordering op maat: wat zeggen vmbo’ers zelf?

Femke Scheltinga

Veel jongeren lezen niet graag. Hieraan kunnen verschillende oorzaken ten grondslag liggen. Om de negatieve spiraal van beperkte leesmotivatie en zwakke lees- of taalvaardigheid te doorbreken, zijn er diverse initiatieven en programma’s waarvan het onderwijs gebruik kan maken. Om ervoor te zorgen dat er nog beter kan worden aangesloten bij de individuele kenmerken en behoeften van leerlingen hebben we adviezen uitgewerkt in een ‘toolbox’. Hierbij is tevens uitgegaan van wat leerlingen in het (v)mbo zelf zeggen over wat hen beweegt om (niet) te lezen. De werkwijze is door docenten en leerlingen beproefd en geëvalueerd. In deze presentatie wordt de werkwijze toegelicht.

Referent deelsessie D: Aalt Prins

Deelsessie E: Motiverend literatuuronderwijs (havo-vwo)

Persoonlijke groei en motivatie in het literatuuronderwijs

Anouk de Kleijn

Binnen het literatuuronderwijs in de bovenbouw van havo en vwo streven docenten naar leesmotivatie en persoonlijke groei bij hun leerlingen. Beide doelen blijken echter niet eenvoudig realiseerbaar. De laatste jaren zijn er meerdere interventies ontwikkeld die de motivatie voor het lezen weliswaar stimuleren, maar het motiveren voor lezen blijft een aandachtspunt. Voor persoonlijke groei ontbreekt vooralsnog een effectieve didactiek en sterker nog: het ontbreekt aan een degelijke definitie van het begrip en concretisering van zijn aspecten. In deze presentatie schetst De Kleijn een beeld van wat persoonlijke groei in de context van het onderwijs kan inhouden en hoe we daar binnen het literatuuronderwijs mee om kunnen gaan. Misschien ligt in een dergelijke op persoonlijke groei gestoelde methodiek zelfs wel de sleutel tot leesmotivatie …

Spraakmakend: effecten van dialogisch literatuuronderwijs op zelfinzicht, sociaal inzicht en motivatie voor literatuurlessen

Marloes Schrijvers

Kan literatuuronderwijs bijdragen aan de persoonlijke en sociale vorming van leerlingen? Hoe kunnen we daar aandacht aan schenken, en ervaren leerlingen literatuurlessen dan als motiverend? In deze presentatie schetst Schrijvers de kenmerken van de lessenserie Spraakmakend, die is ontwikkeld om het zelfinzicht en sociaal inzicht van leerlingen in havo 4 te stimuleren. In de lessenserie leren zij hoe ze interne dialogen met en externe dialogen over korte verhalen aan kunnen gaan. Het centrale thema van de verhalen die werden gelezen en waarover werd gesproken was ‘(on)rechtvaardigheid’. Rondom dat thema richtten leeractiviteiten zich op specifieke lezersresponsen, zoals de mate waarin verbeelding, herkenning en inleving werden ervaren. We bekijken welke invloed de lessenserie had op het zelfinzicht en sociaal inzicht van leerlingen en op diverse indicatoren van hun motivatie voor literatuurlessen.

Referent deelsessie E: Margot de Wit