Nieuwe Prinsengracht 89  1018 VR  Amsterdam   020 623 05 66  info@lezen.nl Stichting Lezen op Twitter Stichting Lezen op FacebookNieuwsbrief         Frysk  English  Contact  Login
Datum: 
1 maart 2015
Auteur: 
Mirjam Noorduijn

JONGERENLITERATUURPRIJS IN CAMPAGNEWEEK – De Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs krijgt dit jaar een andere naam, maar behoudt haar missie. Vanaf dit jaar wordt de prijs onderdeel van de Literatour, een boekenweek voor jongeren die moet leiden tot meer hartstochtelijke lezers. De prijs is daarom omgedoopt tot Dioraphte Literatour Prijs.

Daan (l) en Thomas (r) Heerma van Voss voor de klas. foto: Jorgen Koopmanschap

‘Huh? Is De Cirkel van Dave Eggers jongerenliteratuur? Of het debuut Zeven pogingen om een geliefde te wekken van Ineke Riem? Ja, literatúúr, dat wel: dat boek prijkte al op de longlist van de Libris Literatuurprijs. Maar jongerenliteratuur?’ Met deze retorische vragen opende NRC Next het aan de Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs 2014 (djp) gewijde artikel, de dag na de prijsuitreiking. Dat NRC Next niet de winnaars belichtte – Riem werd bekroond voor het beste Nederlandstalige boek en niet de genomineerde Eggers maar Davide Longo kreeg met De verticale man de prijs voor het beste vertaalde boek – maar het fenomeen jongerenliteratuur, is veelzeggend.

Wie is dé jongere?

Sinds de prijs in 2010 in het leven is geroepen en de toenmalige vakjury besloot om behalve karakteristieke jongerenromans als Dit is geen dagboek (Erna Sassen) en
Paper Towns (John Green) ook titels te nomineren als Dagen van gras (Philip Huff ) en Trouw is de andere wang (Peter Bekkers) die oorspronkelijk waren uitgegeven in een volwassenenfonds, heerst er verwarring in letterenland. De logische vraag rees wie die jongeren eigenlijk zijn voor wie de djp-jury jaarlijks bereid is al die boeken te lezen en beoordelen op hun literaire kwaliteiten.
Hoe gerechtvaardigd die vraag ook is, auteurs, uitgeverijen, boekhandelaren, docenten, lezers, critici noch literatuurwetenschappers hebben er een pasklaar en
eenduidig antwoord op. Volgens de Stichting Cultureel Jongeren Paspoort ben je tot je dertigste een jongere, en krijg je daarom korting op cultuur. De wet beschouwt je
echter al volwassen vanaf je achttiende jaar. Dé jongere bestaat dus niet, evenmin als dé volwassene. De doelgroep proberen te definiëren is daarom net zo’n discutabele
bezigheid als het zoeken naar een antwoord op de vraag wat jongerenliteratuur is.

Ontwikkelingsromans

Evengoed blijkt uit de djp-nominaties de afgelopen vijf jaar dat er over de vraag wat jongerenliteratuur behelst, wel een zekere consensus bestaat. Heel algemeen zou je
kunnen stellen dat het merendeel van de genomineerde boeken draait rond thema’s die we kennen uit de vroegere ontwikkelings- of bildungsromans: verhalen over jonge
rebellen die zoals Holden Caulfield uit Sallingers The Catcher in the Rye in hun zoektocht naar eigenheid constant dwarsliggen. Of geboren twijfelaars die, denk aan Kees
de jongen of Goethes Werther, vrolijk of vervaarlijk balanceren op de rand van een existentiële crisis.
Dat dit soort boeken over met zichzelf worstelende opgroeiende jeugdigen tegenwoordig ook specifiek voor jongeren wordt uitgegeven is te danken aan de Angelsaksische
wereld waar ‘Young Adult’ al zeker zo’n tien jaar booming business is. Niet alleen in kwantiteit, maar ook in kwaliteit. In 2008 noemde The New York Times het genre niet voor niets ‘the Garden of Eden of literature’.

Verwarrende grenzen

Sindsdien is de grens tussen dat wat voor en door jongeren en volwassenen wordt geschreven en gelezen de afgelopen jaren behoorlijk vervaagd. Of boeken in een
volwassenen- of jeugdboekenfonds thuishoren, lijkt ook niet langer alleen te worden bepaald door diepgang en literaire kwaliteit (of juist gebrek daaraan), maar vooral
door praktische, soms toevallige afspraken van uitgevers en productie- en distributiesystemen. Zo is de buitenlandse winnaar van 2011, Ik ben de sterkste van de Italiaan Christian Frascella, in eigen land voor volwassenen uitgebracht, terwijl deze coming of age-roman over een zeventienjarige straatjongen met losse handjes in Turijn, in Nederland bij het jongerenfonds van Moon is terechtgekomen. Voor de Noor Erlend Loe, die in 2010 won met Muleum – een zwartgallig maar hilarisch dagboek van een achttienjarige die ontdekt hoe mooi het leven is – geldt het omgekeerde. Tel hierbij op het feit dat jongerenliteratuur goedbeschouwd alle genres kan omvatten en iedereen zal begrijpen dat de djp-vakjury zich voor een welhaast onmogelijke taak ziet gesteld en dat ongeacht wie er wordt bekroond, ze op voorhand al weet dat de
boekenwereld verdeeld zal reageren op de prijswinnaars.

Boekenweek voor jongeren

De oeverloze discussie over wat jongerenliteratuur is, vertroebelt echter het lovenswaardige doel van de djp: een brug slaan tussen jeugd- en volwassenenliteratuur en aandacht genereren voor kwaliteitsboeken die jongeren, hoe verschillend ook, tot lezen verleiden. De Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (cpnb), Stichting Lezen en cjp hebben daarom besloten dat de prijs vanaf dit jaar onderdeel wordt van een nationale leescampagne voor jongeren die de lacune tussen de Boekenweek en Kinderboekenweek moet vullen. De Literatour zoals deze ‘jongerenboekenweek’ is gedoopt, wordt financieel ondersteund door Fonds21 (hoofdsponsor) en het Nederlands Letterenfonds en vindt eind maart plaats. De djp, een van de hoofdpijlers van de Literatour, blijft een kwaliteitsprijs maar heet vanaf nu logischerwijze de Dioraphte Literatour Prijs (dlp).

Ambassadeurs

De vakjury moet nog steeds tien literaire boeken nomineren, waaruit vervolgens het beste Nederlandstalige en buitenlandse boek gekozen worden. Ook de publieksprijs
blijft gehandhaafd: tijdens de Literatour kunnen jongeren stemmen op een van de nominaties, of op een boek naar eigen keuze. Wat echt verandert is dat de doelgroep,
die is versmald van vijftien tot en met achttien jaar, heel direct bij de campagne zal worden betrokken. Behalve dat twee jongeren na bekendmaking van de nominatielijst
bij de jury van de dlp aanschuiven en aldus een volle stem hebben in het eindoordeel, wordt de nominatielijst via het onderwijs intensief op middelbare scholen
gepresenteerd. Bovendien zijn er campagne-ambassadeurs in het leven geroepen. Auteurs als Daniëlle Bakhuis, Lydia Rood, Ernest van der Kwast, Gideon Samson en
Ineke Riem zullen tijdens de campagneweek middelbare scholen bezoeken om over boeken en leesplezier te spreken. Daarnaast verspreidt de cpnb (in samenwerking
met Malmberg) een zogenaamde ‘boekentipper’, waarop behalve titels van eerdere prijswinnaars ook populaire (jongeren)boeken als De Hongerspelen (Suzanne Collins)
en Een weeffout in onze sterren (John Green) staan. Een betere aansluiting van de dlp bij het literatuuronderwijs en zo bij een, in ieder geval, groot deel van de jongeren
(vijftien- tot negentienjarigen), moet uiteindelijk leiden tot meer hartstochtelijke lezers en een einde aan de discussie over wat jongerenliteratuur is.

De DLP

De Dioraphte Jongerenliteratuur Prijs (djp) bestaat sinds 2010. Ieder jaar worden drie prijzen uitgereikt van vijftienduizend euro. Een voor het beste Nederlandstalige boek, een voor het beste buitenlandse jongerenboek en een publieksprijs.
Vanaf dit jaar is de prijsuitreiking onderdeel van de Literatour, een nieuwe landelijke leescampagne die aanhaakt bij het bovenbouwonderwijs. De prijs is daarom omgedoopt tot Dioraphte Literatour Prijs (dlp). Elke jeugddoelgroep uit de doorgaande leeslijn heeft zo zijn eigen literatuurprijs: Griffels worden toegekend aan boeken voor basisschoolleerlingen, de Gouden Lijst richt zich op boeken voor twaalf- tot vijftienjarigen en de dlp op vijftien- tot negentienjarigen.

Literatour

Literatour is de nieuwe campagne die leesplezier vooropstelt en middelbare scholieren helpt een boek te vinden dat bij hen past.
Tijdens de Literatour bezoeken aansprekende en jonge schrijvers middelbare scholen om in gesprek te gaan met leerlingen en hen te inspireren tot leesplezier.
Op vertoon van hun cjp Cultuurkaart krijgen jongeren van 23 maart tot en met 26 april in de boekwinkel € 5,- korting op een van de 25 Literatour-toptitels. In samenwerking met Talent, de lesmethode Nederlands van uitgeverij Malmberg, is de Literatour Boekentipper ontwikkeld waarmee leerlingen ontdekken welk boek het beste bij ze past. De Literatour vindt plaats van 23 t/m 29 maart.

Eerder verschenen in tijdschrift Lezen.