Nieuwe Prinsengracht 89  1018 VR  Amsterdam   020 623 05 66  info@lezen.nl Stichting Lezen op Twitter Stichting Lezen op FacebookNieuwsbrief         Frysk  English  Contact  Login

‘Wat wij willen is een boek dat ons raakt’

Datum: 
23 juli 2018
Auteur: 
Annemarie Terhell

JURYTRAJECT − Met 880 juryleden is De Inktaap de grootste literaire jury van Nederland. In dit  ambitieuze leesbevorderingsproject oordelen jongeren tussen vijftien en achttien jaar over de keuzes van literaire jury’s. Uit drie prijswinnaars kiezen ze hun eigen favoriet; tijdens de slotdag kruisen ze hun degens.

‘Wat willen scholieren van een boek? Dat het vlot te lezen is en dat ze zich ermee kunnen identificeren. WIL is perfect!’ vinden voorstanders van de oorlogsroman van Jeroen Olyslaegers. ‘Nee, óns boek is geniaal! De tolk van Java heeft 3D-karakters. Ze zijn niet alleen maar goed of fout, maar complex!’ zegt een verdediger van Alfred Birneys prijswinnende roman. Nee, dan Rivieren. ‘Dat is compact maar zit toch vol symboliek,’ vindt een leerlinge die voor Martin Michael Driessen pleit. ‘De stroom van de rivier staat voor het leven, dat zo onbeheersbaar is voor de mens. We kunnen er niet altijd grip op krijgen.’

Schooljury

In De Doelen in Rotterdam, waar de slotdag van De Inktaap 2018 plaatsvindt, is het dringen voor de microfoon. Om beurten verdedigen scholieren er hun favoriete titel. Tijdens de juryperiode hebben de deelnemers uit de hoogste havo- en vwo-klassen drie prijswinnende boeken gelezen. Elke schooljury brengt een gezamenlijke stem uit, dus wordt er in het jurytraject dat voorafgaat op school flink gediscussieerd.
Emma (17 jaar) uit Heemstede vertelt hoe fel dat eraan toeging. ‘Wij waren dit jaar met elf leerlingen en hadden lang niet allemaal dezelfde voorkeur. Soms werd het echt ruzie en moest de docent eraan te pas komen.’

Talkshows en debatten

Deze slotdag is het eindfeest van het project. Er zijn talkshows, debatten, workshops en andere activiteiten, met als afsluiting de prijsuitreiking. De genomineerde titels voor De Inktaap 2018 zijn divers: WIL, de Vlaamse oorlogsroman waarmee Olyslaegers de Fintro Literatuurprijs 2017 in de wacht sleepte; De tolk van Java, waarin Afred Birney zijn Nederlands-Indische verleden uitpluist, winnaar van de Libris Literatuur Prijs 2017; en Rivieren van Martin Michael Driessen, dat bestaat uit drie novellen, en werd bekroond met de ECI Literatuurprijs 2016.

Literair hoogstandje

Pittige kost zou je denken, maar dan onderschat je de bevlogen scholier. Die zet net zo lief zijn tanden in een vierhonderd pagina’s tellende familiegeschiedenis als in een vuistdikke oorlogsroman vol grijstinten. ‘Op de slotdag zie je dat het helemaal niet uitmaakt, soms winnen de dikste of moeilijkste boeken. Het verbaast je wat ze aan kunnen,’ vindt Daan Beeke, projectleider voortgezet onderwijs (havo/vwo) bij Stichting Lezen. Simme (18) uit Friesland, een van de deelnemers van het debat, bevestigt dat zelfs letterlijk in zijn pleidooi voor WIL: ‘Wij spreken hier niet voor een mákkelijk boek, maar voor een literair hoogstandje. Wat wij willen, is een boek dat ons raakt.’

Duizend deelnemers

Het is al de achttiende keer dat De Inktaap wordt uitgereikt. Het project, dat ooit voortkwam uit de Jonge Gouden Uil, is nog altijd groeiende. ‘Volgend jaar streven we naar meer dan duizend deelnemers,’ zegt Beeke. ‘Er doen nu 46 scholen mee, we gaan actief werven in de provincies die nog achterblijven.’ Een samenwerking met LitLab, een project van de Universiteit van Utrecht, zal ervoor zorgen dat het lesmateriaal in de toekomst uitdagender wordt. LitLab, een digitaal laboratorium voor literatuuronderzoek op de middelbare school, beheert naast een website ook een afdeling leesclubs. Vanuit die expertise gaat het bijdragen om het didactische gereedschap aan te scherpen waarmee de schooljury’s over boeken praten. Het doel is dat de schooljury straks zelfstandiger kan functioneren. Beeke: ‘De docent kan een rol hebben in het gesprek, maar wordt door leerlingen gevraagd.’

Alternatief voor het mondeling

Ook de slotdag krijgt in 2019 een nog gevarieerder programma met meer gastcolleges en workshops over recenseren. ‘Waar we op hopen, is dat scholen De Inktaap gaan inzetten als examinering. Het jurytraject kan een alternatief zijn voor een mondeling examen,’ denkt Beeke. ‘De Inktaap verdiept. Je discussieert in dit project echt over boeken. Het biedt een alternatief voor het standaard scenario, waarin een docent een leerling op feiten bevraagt.’
Deelnemende docenten zijn positief over het project. ‘Leerlingen zijn intensief bezig met het interpreteren van literaire romans door middel van discussie, debat en het opstellen van een juryrapport. Het levert leuk literatuuronderwijs op met een mooie uitsmijter in de vorm van de finaledag in Rotterdam,’ schrijft Walter Oussoren van het Groene Hart Lyceum in Alphen aan den Rijn in zijn evaluatie. ‘Het project stimuleert leerlingen om een afgewogen, eigen literaire smaak te ontwikkelen,’ vindt Martijn de Bont van het Stedelijk Gymnasium in Nijmegen.

Stilistisch sterk en relevant

De slotdag is de kroon op het jurywerk. Discussiëren in een debatsessie is vrijwillig, het animo is groot. Simme verdedigt zijn favoriet vol overtuiging: ‘Er is geen boek waarin de schrijver zo mooi met woorden speelt. Míjn boek is een boek dat je pakt.’ Maar geen roman is zo relevant als De tolk van Java, vindt Centaine (17). ‘Het gaat over een ouder-kindrelatie, dat is van alle tijden.’ De rij voor Rivieren is het langst, en ook daar worden mooie en steekhoudende dingen gezegd, maar deze debatronde is voor Simme, die zoveel vuur in de strijd gooit.

Rivieren wint

Aan het einde van deze slotdag zijn er prijzen voor de mooiste juryrapporten en wordt De Inktaap 2018 uitgereikt. Rivieren heeft de meeste stemmen van de schooljury’s gekregen en wint. Martin Michael Driessen is volkomen verrast. Als de presentator grapt dat hij zijn Oscar-speech maar tevoorschijn moet halen, weet hij even niet wat te zeggen. ‘Je ziet hier een schrijver staan die om woorden verlegen zit,’ zegt hij. Even lijkt het daarbij te blijven, maar dan valt hem toch iets binnen: ‘Ik heb moeite met het schrijven van mijn volgende boek. Daarom heb ik op de wand van mijn schrijfkamer vier verzen van William Blake geplakt, in van die zilveren plakletters: ‘Bring me my Bow of burning gold (…).’ Daar wilde ik mezelf moed mee geven. Maar dat hebben jullie hier vandaag veel beter gedaan!’ 

De Inktaap 2019

De Inktaap voor het komende schooljaar gaat op 1 september 2018 van start. Aanmelden van de schooljury kan via de website. De genomineerde titels voor De Inktaap 2019 zijn: De mensengenezer van Koen Peeters (winnaar ECI Literatuurprijs), En we noemen hem van Marjolijn van Heemstra (BNG Bank Literatuurprijs) en Wees onzichtbaar van Murat Isik (winnaar Libris Literatuur Prijs).

Dit artikel stond in Lezen 2, 2018